2017-08_11_Islam en banken 01 (Medium)Dossier: de parallelle economie van de moslims (slot)

Wanneer het gaat om het beheer van hun geld zitten moslims vaak met een gewetensprobleem. Op een termijnrekening wordt rente betaald en dat kunnen ze eigenlijk niet ontvangen, want rente is onrein, haram dus. De moslim kan met zichzelf in het reine komen door die rente weg te schenken. Problematischer is het wanneer hij een huis wil kopen en dat niet kan zonder een hypotheeklening.

Niet alle islamrechtsgeleerden zijn het eens over wat mag en wat niet. Maar er is een methode om het allemaal te omzeilen, om een huis te kopen zonder dat de fiscus het kan weten en zelfs nog een leefloon of andere sociale toelage te incasseren. Wij onthullen het systeem waarvan men op het internet nooit iets in het Nederlands zal lezen, maar in het Arabisch allicht wel.

Het vragen en ontvangen van rente, en het betalen ervan, wordt in de islam beschouwd als een grote zonde. Winst maken bij het drijven van handel mag wel, is dus halal, maar op geld geld verdienen mag niet. Sommige geleerden gaan daar ver in en beschouwen ook diegene die de lening vastlegt, en de getuige daarvan, als (grote) zondaars. Want, zou de ‘Boodschapper van Allah’ hebben gezegd: “Allen zijn zij gelijk in de zonde.” Omdat het nogal absurd is om gespaard geld thuis in een lade te bewaren en het veiliger is het te parkeren op een rekening, zit de moslim met een probleem als de bank hem intresten geeft op zijn deposito. Maar geen nood: hij kan die rente aan een goed doel schenken en is dan opnieuw in het reine met zichzelf. En met Allah. Zo niet, dan ziet het er niet goed uit, blijkt uit volgende interpretatie: “Diegenen die van rente eten, zullen in geen andere hoedanigheid opstaan dan die van degene die door satan tot bezetenheid is geslagen.” Het probleem van intresten op een bankrekening kan eenvoudig worden opgelost, maar wat met een moslim die een woonst wil kopen? Jarenlang een hypothecaire lening afbetalen, betekent even lang in zonde leven. Maar moslims kunnen vindingrijk zijn.

2017-08_11_Islam en banken 03 (Medium)Drie bankinstellingen

Het zal sommigen misschien al zijn opgevallen; stap eender welke grootbank binnen en veel moslims of moslima’s zal je er niet zien. Toegegeven, ze zijn in ons land naar schatting ‘maar’ met 600.000, maar toch. Niet dat ze bediend worden door islamitische banken in ons land, want daar zijn er slechts drie van. En hele kleine nog wel. Er is de Attijariwafa Bank Europa. Het zwaartepunt van de activiteiten van de groep ligt in Marokko en wie de webstek van de instelling raadpleegt, merkt dat producten als termijnrekeningen of woonleningen allemaal rentedragend zijn. Dus toch geen islamitische bank? In ons land heeft die bank een balanstotaal van amper 50 miljoen euro, 7 kantoren en een totaal personeelsbestand van 51 mensen. De Banque Chaabi du Maroc heeft een balanstotaal van amper 15 miljoen euro, 5 kantoren en 34 personeelsleden. De bank opereert onder de vleugels van de grootste bankengroep van Marokko, de Groupe Banque Populaire. En dan is er de Pakistaanse instelling Habib Bank die zich graag profileert als islamitische bank en hier slechts goed is voor 27 miljoen euro op de balans, 1 kantoor en 10 personeelsleden. Van Chaabi en Habib is geen webstek te vinden met de producten die ze hier aanbieden, maar het zullen allicht dezelfde zijn als Attijariwafa. Chaabi bank zou in Frankrijk al gedurende enige jaren islamrekeningen aanbieden.

Het is duidelijk niet bij die instellingen dat de moslims stormlopen voor hun bancaire zaken. Maar wat als ze een onderdak willen kopen, onvoldoende hebben gespaard of niet op hulp kunnen rekenen? Eigenaar zijn wordt alom aangeprezen om zich beter te integreren. Een groep vertikt het om naar de bank te gaan of krijgt daar simpelweg geen lening en is gedoemd te huren en dan nog vaak in panden waar Belgen niet graag intrekken. En zo krijgen wij straten en wijken met sterke concentraties van moslims. En dat is voor niemand goed. Niet voor hen, niet voor ons. Het is een belangrijke maatschappelijke uitdaging waarover men in de pers nochtans zo goed als nooit iets leest. We zetten de verschillende visies op een rij, en we belichten een belangrijke ontsnappingsroute.

2017-08_11_Islam en banken 02 (Medium)“Jouw Heer is vergevensgezind en barmhartig”

De Europese Raad voor de Fatwa en Onderzoek boog zich al in 1999 over de problematiek. (Een fatwa is een juridisch advies dat door een specialist in de islamitische wet wordt uitgevaardigd met betrekking tot een specifieke kwestie.) De fatwa ging over het verkrijgen van een rentedragende lening voor moslims die niet in islamitische landen wonen. Rente betalen behoort tot de grote zonden, en bijgevolg moeten moslims volgens de fatwa hun uiterste best doen om die te omzeilen, bijvoorbeeld door het opzetten van eigen bouwondernemingen. Als de bank als enige nog soelaas kan bieden, dan is een hypotheeklening toegelaten op voorwaarde dat het pand bedoeld is voor de koper en zijn gezin, dat de koper geen ander pand bezit en dat hij niet over geld beschikt waarmee hij dat huis zelf zou kunnen kopen.

De fatwa baseert zich op twee grote juridische principes. Het eerste principe baseert zich op het vers ‘terwijl Hij jullie waarlijk heeft uiteengezet wat Hij jullie heeft verboden, behalve hetgeen waartoe jullie waren genoodzaakt’. Anders gezegd: de Heer kijkt dan door de vingers en is vergevensgezind en barmhartig. Er is de profeet die zei dat een ruim huis een van de elementen van een gelukkig leven is, dit in tegenstelling tot een gehuurd huis waar men kan worden uitgezet. En: wanneer je een huis kan kopen, is het gemakkelijker om in een islamitische omgeving te wonen waarmee je je ook aan de voorschriften kan houden. Het tweede principe is dat een moslim zich in een niet-islamitisch land niet moet houden aan de civiele, financiële en politieke regels, tenzij hij het zichzelf moeilijker maakt door zich aan de islamitische voorschriften te houden. Om het helemaal een draai te geven: eigenlijk is wie rente betaalt uiteindelijk de begunstigde, aangezien hij of zij na een aantal jaren een huis zal bezitten.

De fatwa kwam er pas na verhitte discussies. Sommige geleerden opperden dat een tolerante fatwa over hypotheken de creativiteit van de moslimgemeenschap zou verstikken, de dynamiek ervan zou vertragen en de oprichting van het islamitisch bankieren zou verhinderen. Er was overigens niets mis met een huurwoning. Waarom zou men bang zijn op straat te worden gezet als men zijn huur op tijd betaalt? Het andere kamp haalde het met argumenten als kon de fatwa de vicieuze cirkel van armoede doorbreken en grote families of bij familiebezoek bij gebrek aan ruimte in huurwoningen de islamitische sfeer niet ten goede kwam.

Creatief denken: rente die er geen is

Op het internet vinden we een bijzondere manier van denken om uit te leggen dat rente bij een hypotheeklening uiteindelijk geen rente is. Een moslim die een pand huurt, maakt de verhuurder/eigenaar alleen maar rijker en terzelfder tijd maakt hij de moslimgemeenschap armer. Koop liever maar een huis, want dat valt best te verantwoorden. Je moet er rekening mee houden dat de huurprijzen kunnen stijgen als gevolg van de inflatie. Met de inflatie is er niets fout aan dat je aan de bank een ‘inflatiecorrectie’ betaalt. Wat de bank rente noemt, wordt dus geïnterpreteerd als een inflatiecorrectie. Voor de verwerking en de administratie van de terugbetalingen van de lening, is het niet onredelijk dat de bank daarvoor onkosten aanrekent. En dan is er nog het feit dat het hebben van een eigen huis ook een middel is om minder belastingen te betalen. Zo is wat op de akte van de lening staat beschreven als rente eigenlijk de optelsom van factoren die eigenlijk geen rente is. De opsteller van deze redenering (Abdullah R.F. Haselhoef) heeft nog een ‘doorslaggevend’ argument. Hij verwijst naar wat Allah de Verhevene heeft gezegd: ‘… Geef de verwanten, de armen en de reiziger het hun toekomende, maar verkwist niet. Voorwaar de verkwisterrs zijn de broeders des duivelen en de duivel is ondankbaar jegens zijn Heer.’ En zo besluit de opsteller dat het betalen van huur volgens hem een verkwisting is als je in de mogelijkheid bent een huis te kopen. Ziezo, probleem van de baan.

2017-08_11_Maarten-Islam_sparen (Medium)De spaarclub: lotje trekken

Dat belet niet dat het aantal Turken en Marokkanen die een huis bezitten, klein blijft. Terwijl dat bij 78 procent van de Belgen het geval is, is dat bij de moslimpopulatie slechts 30 procent, deels als gevolg van religieuze motieven of omdat ze door te huren nooit kunnen sparen. In Schaarbeek vond een groep van een dertigtal gelijkgezinden daar een oplossing voor door een vzw op te richten die fungeerde als een minispaarbank. Elk lid droeg maandelijks een bedrag af, net zolang tot er genoeg geld in kas was om een huis te kopen. Via een loting werd dan bepaald wie in aanmerking kwam voor het huis. De gelukkige moest vanaf dan wel een dubbele maandelijkse bijdrage betalen omdat hij huur uitspaarde. Dit verhaal verscheen in 2004. Blijkt dat alle leden van de spaarclub toen een huis hadden gekocht en dat de vzw was opgeheven. Of dat project navolging heeft gekregen, is onbekend. Naar verluidt zou het systeem van de informele spaarkassen vooral in de Turkse gemeenschap vanuit de moskeeën geregeld zijn opgezet. En mogelijk gebeurt het nog.

De truc: de bank koopt het huis

En nog een systeem. De moslim die een lening wil, laat het pand kopen door de bank, die dan het pand aan de ontlener verkoopt met een ‘winstmarge’ die dan de rente vervangt. Winst maken op de verkoop van een goed, is halal. Het afbetalen van het kapitaal en de ‘winst’ is ook halal. Het probleem is dan wel dat er twee keer registratierechten moeten betaald worden. In Engeland zijn die dubbele registratierechten in 2003 afgeschaft en moet slechts één keer worden betaald. Maar er is een middel om het probleem bij ons te omzeilen, al zal men daar niets over lezen. We hebben de truc van een hooggeplaatste bron bij de Bijzondere Belastinginspectie (BBI). “Het wordt voornamelijk met Marokkaanse banken gedaan”, vertelt hij. “Het desbetreffende pand wordt in Marokko gekocht op naam van de eigenaar. In België is het echter de bank die het pand koopt en het zogezegd verhuurt aan de eigenaar. Om te verhinderen dat de fiscus iets in de gaten zou krijgen, wordt het huurcontract niet geregistreerd. Maar het belet niet dat de eigenaar/huurder met het contract naar het OCMW trekt voor een uitkering. Daar is hij immers enkel huurder. Liefst gaat het om panden met enkele verdiepingen of met een opslagplaats die dan in het zwart kunnen worden onderverhuurd. Controle is schier onmogelijk, ook al omdat de betalingen van de ‘huur’ in ons land gebeuren via rekeningen van diplomatieke en dus onschendbare adressen. Die diplomatieke onschendbaarheid zorgt ervoor dat de transacties van de bank niet onder toezicht vallen. De ‘huur’ vertrekt naar Marokko, waar het dan de afbetaling van het pand wordt.”

RVL