Berlijn begint hoe langer hoe sterker een publieke afkeer te tonen voor de wild om zich heen trappende Turkse president Erdogan. Het gedrag van die man in zijn land is al vergeleken met het gezwets van een dronken taxichauffeur.

De Duitse Turken, die allemaal, zoals de Turken in België en elders in de diaspora, de dubbele nationaliteit hebben, weten dat zij vaak staatsburger zijn van hun land van aankomst en geen onderdaan meer van Erdogan, maar wettelijk met vezels aan hun land van oorsprong hangen. Is de groep die de tweeslachtigheid voelt en beleeft een stille meerderheid? Peilingen zijn niet eenduidig, maar er gaan Turks-Duitse stemmen op die zich verzetten tegen de politieke druk uit Ankara. Vooral de toespelingen over het naziverleden van Duitsland zijn een bron van ergernis.

In de media pleit parlementair Cem Ozdemir, de leider van de Duitse Groenen, dus de evenknie van onze Meryem Almaci van Groen, om het spel van Erdogan niet mee te spelen. In een adem vroeg hij ook een Turks-Duitse televisiezender. “Het allerbelangrijkste is nu dat Erdogan het referendum verliest… Daar moeten wij ons in Europa gezamenlijk op richten. De Europese landen moeten de Turkse oppositie steunen en zich niet tegen elkaar laten uitspelen”, vertelt hij aan de correspondent van NRC Handelsblad. Begin maart waarschuwde Ozdemir dat het averechts zou werken als Europese landen een inreisverbod opleggen aan leden van de Turkse regering die campagne voeren voor het referendum van 16 april, onze paasdag.

Meer autocratie

Erdogan wil met de volksraadpleging zijn presidentiële bevoegdheden uitbreiden en het zwakke democratische plantje in zijn land verder verstikken. Door zijn hetze na de zogenaamde staatsgreep van zijn politieke rivaal, Fetullah Gülen, in de zomer van 2016, vlogen duizenden journalistieke, politieke en militaire tegenstanders, of mensen die als zodanig worden gebrandmerkt, de gevangenis in. In Duitsland is er niemand die nog een vinger wil opsteken voor de toetreding van Turkije tot de Europese Unie. Dat ongeluksdossier ligt, en dat is een van de weinige positieve kanten aan de situatie, in de vergeetput.

Een escalatie van de Duits-Turkse crisis speelt Erdogan in de kaart, meent Ozdemir. Hij heeft wel begrip voor het krachtdadige handelen van Den Haag, een inreisverbod voor de ministeriële predikanten van Erdogan, in de aanloop naar de verkiezingen van 15 maart. “Het is begrijpelijk dat Nederland dit voor de verkiezingen niet wilde,” zegt Ozdemir, ”Turkije heeft geen doorzichtigheid nagestreefd met Den Haag. Ik vind het dan ook goed dat Berlijn gezegd heeft solidair te zijn met Nederland.” Weliswaar doorziet hij de strategie van Erdogan, die bestendig wil escaleren om zijn kiezersbasis te verbreden. Turken zijn zeer nationalistisch, voelen zich achtergesteld sedert het verlies in het begin van de twintigste eeuw van het Osmaanse Rijk, en luisteren graag naar politici die hen een toekomst voorspellen gebaseerd op machtspolitiek.

Erdogan vergeleek de regeringen van Nederland en Duitsland met nationaalsocialisten, wat Ozdemir doet zeggen: “Op dat niveau moet je helemaal niet in gesprek gaan.” Zijn advies is om geen algemeen inreisverbod op te leggen aan Turkse politici op campagne, en de kwesties geval per geval te bekijken. Laat het niet opknappen door de plaatselijke burgemeester, wat tot nu toe de aanpak was van de regering-Merkel.

Belangrijker dan het gehannes in de aanloop naar 16 april, zegt Ozdemir, is dat Erdogan zijn referendum verliest. Ook voor de Europese landen waar veel mensen met Turkse wortels wonen. Erdogan zet via Dyanet, de overheidsdienst voor religieuze zendingen en controle, alles op alles om de gelovigen te bespioneren en tweedracht te zaaien in de Turkse getto’s.

Televisiezender

Cem Ozdemir is geboren in 1965 in Baden-Württemberg als zoon van Turkse inwijkelingen. Streng zegt hij: “Hoe kun je hier genieten van alle voordelen van de democratie en de rechtsstaat, en tegelijk stemmen voor een dictatuur in een land waar je zelf niet wil wonen? Dat argument zouden we in Europa veel sterker moeten uitdragen.”

Hoe win je de harten van alle Turken? Op die vraag gaf Cem Ozdemir onlangs een antwoord door een Turks-Duitse televisiezender te vragen. Waarom? “Veel mensen met een Turkse achtergrond krijgen hun informatie hier van de officiële Turkse televisie of van pro-Erdogan-kranten. Die vertellen hun dag in dag uit dat ze op vijandelijk grondgebied wonen.”

Deze Turken in Duitsland moet men ook wat de media en de cultuur betreft integreren. De televisie is een voorbeeld, echter, dat geldt evenzeer voor radio en andere informatiekanalen. Ozdemir: “Programma’s moeten er zijn waarin mensen met elkaar in discussie gaan, zoals hier voortdurend gebeurd. Helaas kijken niet alle Duitse Turken naar de ARD. Al te lang hebben wij gezegd: daar bemoeien wij ons niet mee. Maar het is belangrijk. En het is ook legitiem dat de overheid daar geld voor uittrekt, want dit publiek betaalt ook kijk- en luistergeld.”

Kurt Ruegen