Bravo voor de Sint-Niklase Gebroeders Van Raemdonckkring (GVRK), die er nu al jaren een mooie traditie van maakt rond deze tijd de oorlogsdood te herdenken van de jonge broers uit Temse, die sneuvelden eind maart 1917, precies een eeuw geleden. Bravo, maar toch een bedenking bij de herdenking, eerst bij hun heldenhuldezerk aan de IJzertorencrypte en ’s namiddags bij hun monument op de wei van Steenstrate.

Voor nogal wat deelnemers uit Sint-Niklaas was het zaterdag de eerste keer in jaren dat zij weer eens een voet op die andere weide zetten, waar zij nu mochten luisteren naar Willem Vermandere, burgemeester Bauwens van het Waalse Antoing (in behoorlijk Nederlands), burgemeester De Ryck van het Vlaamse Temse, IJzerbedevaartvoorzitter Paul de Belder en … de wind, de zure wind. Ondanks verzuring, werd die herdenking als heel sereen bestempeld. Nochtans bleek niet iedereen even erg in zijn nopjes met die ochtendlijke plechtigheid. Iemand die onbekend wenst te blijven, fluisterde mij zelfs in het rechteroor dat hij in de herdenking van de heldhaftige broers, die tegenwoordig per se steeds weer in één adem met de Waalse fronter Amé Fiévez genoemd moeten worden, een flinke scheut belgicisme meende te ontwaren. Een andere Vlaming vertrouwde mij toe dat hij, indien hij had geweten dat De Belder daar ook het woord zou mogen voeren, in Sint-Niklaas gebleven zou zijn. Zure De Belder loofde de Temsese burgervader om zijn “destructuratie” van de mythe over de gebroeders in mekaars armen, al is die “mythe” in het leven geroepen door die andere bekende en door De Ryck geloofde Temsenaar Clemens de Landtsheer, die veertig jaar lang IJzerbedevaartsecretaris en -bezieler is geweest. Met dank voor de mythe, die de Vlamingen, zoals alle andere beschaafde volkeren, maar beter kunnen koesteren dan destructureren. Iemand die vandaag de moed kan opbrengen om Vlaamse eenheid te “structureren”, zou in mijn ogen ook een standbeeld moeten krijgen en IJzerwaker Wim de Wit zal mij niet tegenspreken. O ja, de wind waaide ons ook nog tegen dat de gebroeders Van Raemdonck liever geen helden genoemd moeten worden, want zij waren tegen hun zin in die onzinnige oorlog getrokken. Juist, maar mag er toch met nadruk op gewezen worden dat die twee jonge kerels zich uit VRIJE WIL hebben gemeld voor die “hel van vuur” en wie, tegen hoger bevel in, zijn broer gaat zoeken om hem uit die hel te redden, mag rustig een held genoemd worden. Of zijn heldendaden ook al mythes geworden? Om geen misverstand te voeden: de toespraak van burgemeester De Ryck uit het Vlaamsgezinde Temse, was wél goed.

De kaart van zelfbestuur

Voornoemde naamloze criticasters bleken zich al veel meer in hun sas te voelen bij de toespraken na de middag in het hun vertrouwde Steenstrate, waar het (goede) woord werd gevoerd doorTony Peirsman (OVV-Waasland) en GVRK-voorzitter Johan Boodts. Behalve door de wind, werd ons gehoor daar tussendoor ook aangenaam gestreeld door een hoornkwartet gedichten van de talentrijke Frans van Raemdonck, Waaslander Anton van Wilderode e.a. De kers op de sprekerstaart werd geleverd door de steeds strijdvaardige Guido Moons die, al vond hij het zelf “geen moment voor grote woorden”, de nadruk legde op de Vlaamse achterstelling aan het front, de merkwaardige solidariteit in die vuile oorlog tussen jonge intellectuelen met een roeping en sociaal onmondigen, analfabeten, proletariërs en plattelandse boerenknechten. En als de Vlamingen het beu zijn, schrijven De Pillecijn en Borginon hun legendarische brief aan de koning en “Vlaanderens dageraad aan de IJzer”, waarin heel duidelijk de kaart wordt getrokken van ZELFBESTUUR. Dus toch het grote woord, dat werd gevolgd door Guido’s grote oproep tot Vlaamse natiebouw met krijtlijnen naar zelfstandigheid, het ideaal van de Fronters, het ideaal van Nooit meer oorlog, Godsvrede en Zelfbestuur, “want, vrienden, vergeet het niet: als het om de natie gaat, zijn wij één!” En, vrienden-lezers, dàt woord heb ik – en niet alleen ik… – zo erg gemist in de toespraak van de heer Paul de Belder. Het zal wel aan de wind gelegen hebben…

hvo