CMYK workspace ISO 12647-v2
CMYK workspace ISO 12647-v2

De Koninklijke Musea voor Schone Kunsten van Antwerpen en Brussel hebben hun rijke verzamelingen gebundeld in een grote retrospectieve Rik Wouters. Het is een unieke tententoonstelling, een feestelijk kijkplezier.

Rik Wouters (1882-1916) was één van de lievelingskunstenaars van Bruno de Winter (1910-1955), de stichter van ’t Pallieterke. De Winter zei over zichzelf dat hij geen kenner was en dat hij kunst beoordeelde zuiver op wat het bij hem losweekte aan gevoelens en schoonheidsbeleving, los van alle geleerde kunsthistorische explicaties. Dan is de kunst van Rik Wouters een goede keuze. Op de retrospectieve in Brussel vind je geen zaalteksten. Die zijn inderdaad totaal overbodig. Je hoeft niet te zoeken naar invloeden die Wouters onderging of naar vergelijkingen tussen zijn werk en dat van Paul Cézanne of James Ensor. Laat alle ‘ismen’ van de avant-garde voor wat ze zijn. Kubisme en futurisme interesseerden Wouters niet. In zijn werk vind je geen grote maatschappelijke thema’s. De kunst van Rik Wouters is bovenal een overvloed aan kleur en licht, met authentieke, simpele en ontroerende onderwerpen uit het dagelijkse leven, met zijn geliefde Nel als favoriete model. Het is fascinerend te zien hoe intens de kunstenaar elke houding, elke beweging en elke gemoedstoestand van Nel heeft willen vatten, hoe hij alle soorten licht op haar huid heeft willen vastleggen.

Drie kunstenaars in één

De eerste zaal van de retrospectieve schetst kort in enkele kernmomenten de biografie van Rik Wouters. Denk niet aan de mythe die al snel na zijn vroegtijdige dood ontstond: de arme kunstenaar op de zolderkamer, de uitbundige levensvreugde, de wonderjaren 1912-1914 die door de oorlog werden afgeknakt, de opflakkering die door kanker definitief werd gesmoord, de dood op 33-jarige leeftijd en het oeuvre dat onaf is gebleven. In deze zaal moet je genieten van de etsen en voorbereidende tekeningen, vooral uit het Museum Plantin-Moretus. Het is schitterend hoe hij met enkele pennentrekken een hele wereld kan oproepen.

Na dit toch wel donkere levensverhaal stap je in de zalen met het kleur- en lichtrijke werk van Wouters. De ruim tweehonderd stukken krijgen voldoende ruimte en de curatoren hebben er goed aan gedaan de sculpturen, schilderijen en tekeningen door elkaar op te stellen. Wouters was een uitzonderlijk talent in al deze kunstvormen en het is de ideale manier om te ontdekken hoe de beeldhouwer, de schilder en de tekenaar Wouters niet los van elkaar kunnen gezien worden.

Al vroeg in het parcours staat het iconische ‘Zotte Geweld’ dat veel plaats krijgt om te schitteren. Het is bravourewerk dit gigantische bronzen beeld met uitbundig bewegende armen en benen op slechts één voetpunt te laten steunen. Je kan je niet bedwingen om rond het beeld te lopen. Wat verder staat hetzelfde beeld, maar dan zonder de armen en de benen, en dan nog straalt het een krachtige dynamiek uit.

Kijken en blijven kijken

De retrospectieve toont alle klassieke genres waar Wouters naar teruggreep: portretten, zelfportretten, interieurs, stillevens en landschappen. Ze zijn samengebracht in boeiende ensembles die aanzetten tot kijken en vergelijken. Er is een prachtige groep schilderijen van open vensters met een blik op het landschap. Bij de ene speur je naar de afbakening van het doek door een stukje muur en de weerspiegelingen in de ruiten, bij de andere zie je het sublieme kleur- en lichtspel in het landschap, bij nog een andere duikt Nel op buiten aan het venster. Soms zijn verschillende versies van hetzelfde tafereel samengebracht. Of je ontdekt hoe Wouters op een sublieme manier de weerkaatsing van het water heeft geschilderd in een bak in het interieur van een etser en in de spat naast een vaas met chrysanten.

In Brussel zijn nagenoeg alle sculpturen van Wouters samengebracht en ook bijna alle topschilderijen zijn er. Die komen van de twee koninklijke en andere musea en ook uit privéverzamelingen. Die laatste zijn niet zo vaak te zien en dat geldt nog meer voor de fragiele werken op papier. Het briljant experimenteren met kleur en licht is terug te vinden in de aquarellen. De retrospectieve Rik Wouters in Brussel is een uitnodiging om te kijken, kijken en kijken.

‘Rik Wouters retrospectieve’, tot 12 juli, Koninklijke Musea voor Schone Kunsten van België, Brussel, www-fine-arts-musem.be.

MMMV