Midden-Oostenkenner Lieven van Mele trok van zaterdag 1 tot 8 april naar het immer woelige Egypte. Een dag na zijn thuiskomst, op zondag 9 april, volgden de aanslagen op koptische christenen in Egypte waarbij 44 doden zijn gevallen. De zoveelste aanslag tegen christenen sedert de jaren zeventig, toen alle miserie is begonnen en er van Islamitische Staat absoluut nog geen sprake was. Trouwens, IS heeft onmiddellijk de aanslag opgeëist.

2017-15_04_Reisverslag Cairo deel 1 (Medium)De daders waren geen vluchtelingen, maar autochtone Egyptenaren. Waren ze slachtoffer van islamofobie? Kan moeilijk, want Egypte is een islamitisch land. Op de webstek van De Standaard wordt de aanslag behandeld als een fait divers. Het leven is een kwestie van prioriteiten. Vandaag deel één van een boeiende reis door Egypte.

Al yoem as sabt, de zevende dag

Ik land op terminal 3 van de luchthaven van Cairo, de hoofdstad van Egypte. Net voor de zogenaamde Arabische Lente in 2011 werd de nieuwe, ruime, comfortabele en moderne terminal 3 gebouwd om de groeiende stroom toeristen te kunnen opvangen. Sedert die Arabische Lente is het aantal toeristen echter dramatisch gedaald. De nieuwe terminal ligt er dan ook bijna verlaten bij. Pijnlijk, want toerisme is traditioneel één van de vier hoofdinkomsten van Egypte (naast de opbrengsten van het Suezkanaal, het geld dat Egyptische gastarbeiders vanuit de Golf naar huis sturen en de relatief beperkte olie-uitvoer).

Zwakke Egyptische Pond

De luchthaven verlaten duurt niet lang, ook al omdat men inzake controles en veiligheidsmaatregelen nooit moeilijk doet in dit land. De taxichauffeur vraagt 180 Egyptische Pond (EP) voor een rit tot Midan Ramsis, dat is de buurt van het Centraal Station. Ik word slechts in beperkte mate opgelicht. Was ik Egyptenaar geweest, men had mij minder dan 100 EP aangerekend, maar in dit land bestaan verschillende tarieven voor Egyptenaren en buitenlanders. In België heet zoiets discriminatie en racisme, hier is het een nationale sport. Het zwaar gedevalueerde Egyptische Pond kan overigens één van de redenen zijn om nu een reis te boeken naar dit land: voor 1 euro krijg je 19 EP, in het begin van deze eeuw was dat nog 5 tot 6 EP. Jammer voor de meerderheid van de Egyptenaren. Zij moeten knokken om elke maand de eindjes aan elkaar te knopen, maar leuk voor de Europese toerist met z’n sterke euro. Is een zwakke EP goed voor de export? In theorie wel, maar Egypte is geen typisch exportland, en de goederen die het exporteert (met als schoolvoorbeeld textiel) zijn vaak brol en kunnen de concurrentie niet aan met de veel betere textielproducten uit pakweg Turkije.

De ramen van de taxi staan open. Uiteraard, het is mooi weer. In de zomer stijgt de temperatuur zelfs vaak tot 40 graden in de schaduw. De muziek staat ‘vollen bak’. Dat gebeurt wel vaker in Egypte, maar gelukkig is het Faiza Ahmed, één van de beste Egyptische klassieke zangeressen aller tijden, en niet de moderne commerciële lawaaierige Arabische popmuziek waarmee je in de ganse regio constant wordt geteisterd. Uiteraard heeft de chauffeur een sigaret in z’n mond.

Waanzinnig verkeer

Wat de bezoeker aan Cairo meteen opvalt, zijn de enorme files, het krankzinnige autoverkeer, de uitlaatgassen, het onophoudelijke geclaxoneer. De gevolgen zijn ernaar: Cairo wordt geteisterd door een enorme luchtvervuiling (mee veroorzaakt door landbouwers in de rand rond Cairo, die hun afval verbranden), en het aantal verkeersongelukken is bangelijk hoog. Het is even zoeken om een auto te vinden zonder blutsen. Enkel dure wagens hebben geen blutsen, want de modale Egyptenaar weet heel goed dat je geen verhaal hebt als je tegen de wagen van een rijke man botst.

Verkeer in het algemeen is overigens een groot probleem in Egypte. Ferryboten zinken in de Rode Zee wegens te veel volk aan boord en slecht onderhoud. Treinen vliegen in brand omdat in de wagons in derde klasse arme Egyptenaren een vuurtje stoken om eten te koken. Buschauffeurs vallen in slaap op de weg Cairo-Alexandrië en jagen zo tientallen mensen de dood in. De ondergrondse metro valt stil omdat de elektriciteit is uitgevallen – de compleet verouderde elektriciteitscentrales zijn vaak overbelast, vooral in de zomer, wanneer honderdduizenden airconditioninginstallaties constant werken. Een luchtballon vol toeristen stortte neer in Luxor. Een toestel van Egypt Air (Misr Tayran) ontplofte na te zijn opgestegen in Sharm El Sheikh. En zo verder. Ze hebben hier de afgelopen jaren echt alles meegemaakt.

De taxi stopt eindelijk voor hotel Victoria, een oud ex-koloniaal (British) hotel aan het begin van de Shari al Goemhoeriyya (Straat van de Republiek). Uiteraard vraagt de chauffeur bakhshish (een fooi). Niks werkt hier in Egypte zonder bakhshish, en dat geldt voor de toeristen en voor alle Egyptenaren, van welke sociale klasse dan ook. Ik geef natuurlijk lekker géén fooi, want met mijn 180 EP ben ik sowieso al in de zak gezet. En dan krijg je heel voorspelbaar het gezeur dat die 180 EP niet voor die arme chauffeur is bestemd, maar voor de taxifirma.

2017-15_04_Reisverslag Cairo - Ramsesplein in Cairo (Foto Shutterstock) (Medium)Lege hotels

Er logeren nauwelijks vijf mensen in het hotel. Waar is de tijd dat hier elke dag drie à vier bussen vol toeristen toekwamen? Voor de meeste westerse journalisten was de Arabische Lente ‘big fun’, maar voor Egypte betekende het onder meer dat de toeristische sector in elkaar is gestort. Net zoals de meeste hotels heeft Victoria veel personeel moeten afdanken. Een drama, want in landen als Egypte bestaan geen werkloosheidsvergoedingen of OCMW-steun. Het sociale vangnet is hier de familie, en het begrip familie is in Egypte veel ruimer dan alleen maar vader, moeder en twee kindjes.

Ik verneem dat één van de ontslagen obers (Hamdi uit Aswan) inmiddels salafist is geworden. Het is niet waar, hij ook al. Zijn zoon, afgestuurd aan de Cairotische hotelschool, liep stage in de keuken van het hotel. Daar heeft Hamdi korte metten mee gemaakt, want werken in een hotel waar alcohol wordt geserveerd? Nee, dat kan je als salafist niet toelaten.

Al yoem al ahad, de eerste dag

Zondag is een gewone werkdag in Egypte. Ik ga eerst wat kranten kopen op Midan Ramsis, 200 meter van het hotel. Om een krant te kopen, moet je in Egypte niet naar de krantenwinkel. Zoals wel vaker gebeurt in mediterrane landen worden die net als boeken verkocht op straat. Niet in een kiosk, gewoon uitgespreid op het voetpad. De oude verkoopster blijkt mij nog te herkennen, al is het drie jaar geleden dat ik nog in Cairo ben gepasseerd. Ze is heel blij mij te zien. Uiteraard, want ze weet dat ik steeds minstens vijf kranten en weekbladen koop.

Voorspelbare media

Hup, terug naar het hotel, om een paar koffies achterover te slaan en te kijken in de kranten wat voor nieuws er is. Egyptische kranten lezen is boeiend. Ook al heerst er (zelf)censuur, er is een zekere mate van persvrijheid. De taboes zijn bekend: geen kritiek op al-Sisi – de huidige president, die op een nog dictatorialere manier het land regeert dan zijn verguisde voorganger Hosni Moebarak – absoluut geen kritiek op alles wat te maken heeft met de islam, geen geleuter over schendingen van mensenrechten of discriminatie van christenen, en blijf af van de vele corruptiezaken in de politiek en het bedrijfsleven. De Egyptische pers is ook heel voorspelbaar: sappige verhalen over criminaliteit, uitgebreide besprekingen van de nieuwste brolfilm, veel voetbalnieuws – Egyptenaren zijn voetbalgek, dat is een erfenis van de Britse koloniale periode -, lovende besprekingen van het beleid van de overheid, eindeloos geleuter over Israël. Dat laatste is een ware obsessie, en zonder enige twijfel is Israël vijand nummer één, ondanks het vredesakkoord dat Egypte en Israël eind de jaren zeventig van vorige eeuw hebben getekend.

Maleesh

Ik kom intussen tot de vaststelling dat in het hotel nog niks veranderd is ten opzichte van drie jaar geleden: verschillende knoppen in één van de liften doen het nog steeds niet, warm water in je douche blijkt nog steeds moeilijk, één van de pc’s in het internetkot doet het nog steeds niet, de kapotte lampen in de luster zijn nog steeds niet vervangen, enzovoort.

Dit is Egypte, het land waar het ‘je m’en foutisme’ alomtegenwoordig is. Niet toevallig is ‘maleesh’ (het doet er niet toe) één van de meest gebruikte woorden in het land.

Overbevolking

Dan is het tijd voor een fikse wandeling. Dat betekent onder meer goed opletten in het verkeer. In termen van criminaliteit is Cairo immers superveilig, veel veiliger dan de Europese grootsteden. Wat valt op bij een wandeling? Dat Cairo overbevolkt is. De stad telt meer dan 20 miljoen inwoners en blijft maar groeien. Complete waanzin. De scholen, ziekenhuizen, het openbaar vervoer, het woningenpark, de watervoorzieningen, enzovoort, kunnen die toevloed aan geboorten niet meer aan. Het kan de gemiddelde Egyptenaar geen bal schelen. Allah heeft gezegd dat de moslims veel kinderen moeten hebben, dus doen we lekker verder.

Ooit heeft Hosni Moebarak op voorzichtige wijze geprobeerd om een campagne te starten voor geboortebeperking. In de moskeeën kregen de gelovigen echter te horen dat dit een maatregel was tegen de islam. Gevolg: campagne afgevoerd, want Egyptische overheidslieden wil absoluut vermijden bij de bevolking over te komen als slechte moslims.

Armoede en vervallen woningen

Het tweede dat opvalt bij het wandelen in Cairo is het grote aantal mensen dat arm is en heel vuil gekleed rondloopt. Loop je rond in de volksbuurten van pakweg Damascus, dan zie je arme mensen die toch nog de moeite doen er zo proper mogelijk uit te zien. Niet zo in Cairo.

Ten derde valt het op dat zeer veel huizen vervallen en lelijk zijn, maar dat heeft een reden. Ooit besliste de socialistische president en dictator Gamal Abdoel Nasser dat de huurcontracten bevroren en erfelijk zouden worden om zo Egyptenaren met een bescheiden inkomen het recht op een betaalbare woning te garanderen. Dat betekent concreet dat er bijvoorbeeld achterkleinkinderen zijn die nog steeds in hetzelfde appartement wonen als hun grootouders, onder hetzelfde huurcontract en aan dezelfde belachelijk lage huurprijs. Omdat de meeste huiseigenaars een erg lage huurprijs ontvangen, geven ze geen geld uit aan onderhoud of reparaties en staat meer dan de helft van de woningen te verkommeren. Leve het socialisme!

Lieven van Mele

Volgende week deel 2