2017-16_04_Reisverslag Cairo deel 1 (Medium)Midden-Oostenkenner Lieven van Mele trok van zaterdag 1 tot 8 april naar het immer woelige Egypte. Een dag na zijn thuiskomst, op zondag 9 april, volgden de aanslagen op koptische christenen in Egypte, waarbij 44 doden vielen te betreuren. De zoveelste aanslag tegen christenen sedert de jaren zeventig, toen alle miserie is begonnen en er van Islamitische Staat absoluut nog geen sprake was. IS heeft onmiddellijk de aanslag opgeëist.

Maandag (al yoem al itnan, de tweede dag)

Morcos en Safwat komen mij bezoeken in de lobby van het hotel. Zij zijn mijn twee beste vrienden in Egypte en beiden kopt. Kopten zijn christenen en maken ongeveer 10 procent uit van de Egyptische bevolking. Ze zijn zwaar ondervertegenwoordigd bij de overheid en zijn slachtoffer van discriminaties en pesterijen die veel verder gaan dan het “racisme” en de “islamofobie” waarvan moslims in het Westen het slachtoffer zouden zijn. Momenteel worden in de buurt van Al Arish en Rafah (Noordoost-Sinai) regelmatig kopten vermoord door terroristen van Islamitische Staat. Massa’s christenen zijn gevlucht naar Ismailiya, enkele honderden kilometer verderop gelegen. Daar worden ze opgevangen door de plaatselijke koptische kerk, want de Egyptische overheden doen niks. Door het regime van Al Khadafi in het naburige Libië omver te werpen (in België ooit met vuur en vlam verdedigd door een zekere Guy Verhofstadt) heerst er een complete chaos in dat land, kunnen echte of vermeende vluchtelingen nu zonder problemen aan de Libische kust op een boot stappen richting Europa en heeft Islamitische Staat voet aan de grond gekregen in dat land. Vanuit noordoost-Libië zijn verschillende IS-militanten naar Egypte getrokken, via de oude karavaanroutes in de woestijn, waarna ze zich in de Sinaiwoestijn hebben verschanst.

De Kopten

Kopten noemen zichzelf orthodox. Zij zijn monophysieten, wat betekent dat zij van mening zijn dat Jezus enkel een goddelijke natuur heeft, terwijl de arianen de nadruk leggen op het menselijk karakter van Jezus, en katholieken Jezus zowel een goddelijke als menselijke natuur aanmeten. Maar als Jezus uitsluitend een goddelijk karakter heeft, en vermoord werd aan het kruis, wil dat dan eigenlijk niet zeggen dat God vermoord werd, wat absurd is? Ondanks zijn heel ruime intellectuele bagage weet Morcos daar eigenlijk ook niet veel op te antwoorden. Morcos had ooit een mooie functie bij La Banque du Caire, één van de grootste banken van Egypte, maar na een reorganisatie waarvan vooral de christelijke werknemers het slachtoffer waren, werd hij aan de deur gezet. In zijn geval was dat geen ramp. Zijn ondertussen overleden ouders waren heel rijk en Morcos en zijn vrouw leven dan ook comfortabel van hun rente, een luxe die slechts heel weinig Egyptenaren zich kunnen permitteren. Om zich wat bezig te houden, publiceert Morcos eigen poëzie op Facebook onder de naam ‘as sha’ir al agoez’ (de oude poëet), geeft hij les geschiedenis aan een koptische hogeschool en drinkt hij af en toe al eens een paar flessen veredelde kattenpis genaamd Stella, het nationale bier van Egypte (en de naam is wel degelijk afgeleid van het Belgische Stella). Safwat werkt ‘s morgens als laborant in een ziekenhuis en ‘s avonds als ober in een bar. Het combineren van twee jobs is een fenomeen dat heel vaak voorkomt in Egypte. Omdat de lonen bijzonder laag zijn, kan men vaak moeilijk anders.

2017-16_04_Egypteverkeer2 (Medium)Op weg door de straten van Cairo

Morcos en Safwat stellen voor een bezoek te brengen aan al nadi al yoenani, de Griekse club in Heliopolis (een door de Belgische baron Empain ontworpen stad in de buurt van Cairo, nu één van de ontelbare wijken in de Cairotische agglomeratie). Esmad, een advocaat die ik niet ken, rijdt mee. Esmad blijkt eentalig Arabisch te zijn, iets wat in die beroepscategorie niet vaak voorkomt. Alle ramen van de auto staan natuurlijk open, want het is lekker warm in Cairo. De uitlaatgassen moet je erbij nemen. We rijden een lange tunnel in. Ik haast mij om het raampje onmiddellijk dicht te doen om de hoge concentratie verstikkende dampen buiten de auto te houden. Tot mijn verbazing doen de drie andere inzittenden hun raampje niet dicht. En dan komt het: er is een file in de tunnel, we staan stil terwijl de smog in de auto blijft hangen. Poehpoeh, we hebben het zo ongeveer wel gehad zeker, denk je dan. Nee, dus. Esmad vindt er niks beter op dan een sigaret op te steken. Een Cleopatra natuurlijk, het nationale merk. Na twintig minuten en ettelijke Cleopatra’s raken we eindelijk uit de tunnel. Als we uitstappen om naar de Griekse club te stappen, voel ik mij als een wandelende mazouttank. Egyptenaren noemen Cairo graag ‘oem al doenia’, de moeder van de wereld. Gelukkig berust dit op een inschattingsfout.

Dinsdag (al yoem at thalatha, de derde dag)

Laten we het even hebben over andere zware problemen waarmee Egypte wordt geconfronteerd, naast de genoemde verkeersproblemen, luchtvervuiling en degradatie van de woningen. Egypte telt heel veel armen. Er zijn veel werklozen (de officiële cijfers zijn optimistischer dan de realiteit) en het analfabetisme wordt op bijna 40 procent geschat. De kwaliteit van het onderwijs en van de gezondheidszorg gaat er zienderogen op achteruit. De mensenrechten worden geschonden en radicale moslimbewegingen zijn alomtegenwoordig. Dat er zware protesten zaten aan te komen, stond in de sterren geschreven. Dat de revolte (Arabische Lente) gestart is in 2011 en niet vroeger of later, kon niemand voorspellen. Dat de Arabische Lente door de westerse mainstream media werd afgeschilderd als een soort mei ’68, of Praagse Lente, die tot democratie in het Midden-Oosten zou leiden, heeft te maken met gebrek aan kennis van landen als Egypte, hun cultuur, tradities, politiek en religie, en ook met een eurocentrische visie (alles bekijken en interpreteren met een Europese bril). Weet u nog dat in 2011 politiek correcte politici en journalisten het Turkije van Erdogan en zijn AKP voorstelden als een ideaal democratisch model dat de Egyptische en andere contestanten voor ogen zouden hebben gehad? Anno 2017 ga je zelfs ter linkerzijde in Europa niemand meer vinden die dergelijke onzin durft te herhalen. Om meer welvaart te creëren, tracht president Al Sissi buitenlandse investeerders aan te trekken. De mayonaise pakt echter niet, omdat de wetgeving in Egypte complex is, de procedures om vergunningen te bekomen lang duren en corruptie alomtegenwoordig is. Wil een Vlaams bedrijf investeren in Egypte en daar een filiaal, distributiecentrum of productie-eenheid oprichten, dan gaat het best met een Egyptische partner in zee die alle administratieve rompslomp regelt, zo niet word je knettergek.

De metro

Vandaag neem ik de metro richting Maadi, een expat- en rijkeluisbuurt in het zuiden van Cairo. In het metrostation As Shoehada (De Martelaren, vroeger het station Hosni Moebarak) moet je nu voor het eerst door metaaldetectoren. Ik zie een rij Egyptenaren voor mij door het toestel wandelen. De machine geeft voortdurend een alarmsignaal, piep-piep-piep, en de lampjes flikkeren als een kerstboom. De politieman naast het toestel reageert echter niet. Iedereen kan zonder problemen beschikken. Dan is het aan mij om door de detector te stappen. Ondanks het feit dat m’n zakken vol brol zitten, piept het toestel helemaal niet en er gaat geen enkel lichtje branden. De metro nemen in Cairo is een sociologisch fenomeen op zich. Op welk moment van de dag je de metro ook neemt, die zit altijd propvol. De eerste wagons van de metrostellen zijn enkel bestemd voor vrouwen. In de metro worden vrouwen zo vaak lastiggevallen door handtastelijke mannen (al staat in alle islamitische propagandaboekjes dat de islam de vrouw respecteert in tegenstelling tot wat gebeurt in, jawel, het Westen) dat vrouwen aparte wagons hebben geëist en gekregen. Telkens ik de metro neem, moet ik vaststellen dat ik bijna altijd de enige niet-Egyptenaar ben in een ongelofelijke zee van Egyptenaren.

Nasser

Ondanks alle gezwam in toeristische gidsen over Cairo als cosmopolitische stad, kan men niet om de vaststelling heen dat Cairo één van de meest monoculturele, monolinguistische, monoreligieuze en sociaal-conformistische hoofdsteden ter wereld is. Naast 90 procent soennitische moslims worden enkel 10 procent christenen aanvaard. Joden, Italianen en Grieken werden in de jaren vijftig buiten gepest door president Nasser (1918-1970), decennialang één van de grote derdewereldhelden van de progressievelingen in Europa. Sjiitische moslims, bahaigelovigen, hindoes en alle andere mogelijke religieuze en filosofische stromingen worden, zoals in de meeste islamitische landen, níét getolereerd. Op de metro zie je altijd mannen verdiept in een koran, en de Koran reciterend. Verkopers trachten allerlei brol kwijt te raken in de wagons. In tegenstelling tot de Brusselse metrostellen stinkt het niet in de Egyptische metrostellen (uiteraard niet, wegens de hitte staan alle ramen open, gratis airconditioning dus). De Cairotische metrostations en dito stellen zijn heel proper. Wie een (pre)metrostation vol vuil, daklozen, druggebruikers en bedelaars wil zien, moet maar een verre reis maken naar Brussel, hoofdstad van Europa en de vierde wereld.

Onderweg stap ik even af aan metrostation Mar Girgis (de heilige Joris; “mar” is overigens een woord uit het Syriac en niet het Arabisch). Aan de muur van een politiecommissariaat hangt een groot spandoek met daarop de slogan “De politie staat ten dienste van het volk”, waar de gemiddelde Egyptenaar eens goed om moet lachen. Ik bezoek in Mar Girgis de mu’allaqa, een zeer oude kerk die onlangs werd gerestaureerd. Het resultaat mag er zijn. Het is een prachtige kerk. Allen daarheen dus. Ook de Ben Ezra-synagoge in dezelfde buurt mag niet ontbreken bij een bezoek aan Mar Girgis.

Lieven van Mele