2017-16_03_Nick-Trump met Mother of All Bombs (Medium)Voor een eindeloze stroom van afkeuring over Donald Trump moest u de laatste maanden niet bij ‘t Pallieterke zijn. Dat is niet omdat de redactie hem zo geweldig vindt of boven kritiek verheven acht. Maar u weet dat dit weekblad een meerwaarde wil bieden. Het is onze betrachting dingen te schrijven die u elders niet leest. Voor onvoorwaardelijke vijandigheid kon u al maandenlang en zonder fout terecht bij de gewone pers.

De journalisten van tv-journalen en dagbladen durfden zelfs, wanneer de feiten onvoldoende stof voor verontwaardiging leverden, al eens naar verzinsels grijpen. We hebben daar al verschillende keren op gewezen. We geven ook toe dat de wanhoop en verbijstering van onze journalistieke klasse over Trump ons al meer dan eens heeft geamuseerd. Dat betekent echter niet dat er geen ernstige bedenkingen te maken zijn bij de bevreemdende en soms ronduit bizarre uitlatingen en beleidsdaden van de Amerikaanse president.

Politieke wispelturigheid

Nog voor de verkiezingen vroeg het politieke vormingstijdschrift TEKOS mij om een bijdrage te schrijven over de politieke betekenis van Donald Trump. Dat was geen eenvoudige opdracht, want uit alles wat ik over hem weet, blijkt overduidelijk dat Trump eigenlijk geen politieke ideologie heeft. Hij staat nu bekend als een “rechtse” Republikein, maar hij was vroeger een gulle schenker van de Democraten en een persoonlijke vriend van de Clintons.

Toen hij in 2000 even dacht kandidaat te worden van de Reform Party, schreef hij een politiek pamflet. De standpunten daarin zijn in bijna alles het tegenovergestelde van wat Trump in zijn presidentiële campagne verdedigde.

Die politieke wispelturigheid is geen uitzondering bij Trump. Er is mij geen enkel politiek thema bekend waarbij hij nog niet van mening is veranderd. Die wijzigende stellingnames kunnen elkaar zelfs heel snel opvolgen.

Recente bochten

Zo noemde presidentskandidaat Trump de NAVO “achterhaald”, iets waar president Trump zeer snel van teruggekomen is. Enkele weken geleden stelde hij zonder blozen dat de NAVO “nu niet meer achterhaald is”, met het wat lachwekkende excuus dat de NAVO voortaan aan terrorismebestrijding zal doen en dat dit aan hem te danken is.

Tijdens de campagne toonde Trump zich uitzonderlijk kritisch over China. Eén van Trumps eerste beleidsdaden was een rechtstreeks contact met Taiwan, een nochtans officieel niet erkende staat en de aartsvijand van China. Maar vorige week was hij vol lof over de Chinese leider Xi Jinping en optimistisch over de verstandhouding tussen beide landen.

Voor Rusland was Trump voorheen heel vriendelijk. “Wordt het niet tijd om met Rusland overeen te komen?”, klaagde hij meermaals over de Rusland-politiek van Obama. Maar vandaag zijn de verhoudingen tussen de VS en Rusland, mee door zijn toedoen, slechter dan ooit. “Met Rusland komen we niet overeen”, stelde Trump vorige week.

De voornaamste reden voor het bekoelen van de relaties tussen Trump en Poetin is de Amerikaanse aanval op een luchtmachtbasis van het Syrische leger, een bondgenoot van Rusland. Dat op zich was al een aanzienlijke bocht van de president, zoals Michaël van Damme terecht opmerkte in het vorige nummer van dit blad. Trump was voorheen immers erg kritisch voor alle Amerikaanse militaire interventies in de Arabische wereld, in het bijzonder in Syrië. Hij vond dat zijn land in Syrië geen belangen te verdedigen had.

Eigenliefde

Velen van mijn rechtse vrienden bleken te hopen dat Trump een minder interventionistische president zou zijn dan zijn voorgangers. Ik ben van mening dat zijn impulsiviteit, grilligheid en drang naar snel applaus het gevaar op militaire avonturen eerder vergroten.

Dat laatste is een belangrijk gegeven in de verwachtingen die we moeten koesteren bij het presidentschap van Trump. Mensen denken nogal vaak dat de loop der geschiedenis bepaald wordt door de botsingen van grote belangen, of door tegenstrijdige ideologieën. Uiteraard spelen die een belangrijke rol. Dus gaan heel wat commentatoren ook nu driftig op zoek naar de belangen, de lobby’s en de geheime krachten die Trump in een andere richting sturen.

Zij onderschatten één factor: de persoonlijkheid van de mens op de sleutelpost. Trumps ijdele, narcistische karakter verklaart veel meer dan diepgravende ideologische analyses.

Trump heeft nooit een ideologie gehad, en hij heeft er nog steeds geen. De enige constante in zijn uitspraken en gedragingen is zijn bijzonder grote eigenliefde. Hij kwam trouwens eerder toevallig in het rechtse kamp van de Republikeinen terecht. Toen hij merkte dat hij succes had met een geïmproviseerde uitspraak tegen illegale immigratie, ging hij verder op dat pad, als een marktkramer die plots de waren begint aan te prijzen waarvan hij er onlangs onverwacht veel van heeft verkocht.

Geen peil op te trekken

Hij kreeg toen applaus van de rechtse webstek Breitbart en wierf diens leider, de ideoloog, Stephen Bannon aan als campagneleider om hem naar de laatste rechte lijn te loodsen. Andere rechtse commentatoren, als Ann Coulter, Patrich Buchanan en de hele rechtse golf van “alt-right” tilden hem op het schild als rechtse bevrijder. Trump vond dat fijn. En hij won er de verkiezingen mee.

Hij ageerde op een populistische wijze tegen de Amerikaanse buitenlandpolitiek van Obama en kreeg daarvoor applaus van Poetin. Meteen had Trump ook goede dingen te zeggen over Poetin. De enige norm die Trump blijkt te hanteren om een persoon als extreem goed of extreem slecht te kwalificeren, is de opinie die de persoon over Trump zelf heeft geuit. Hij heeft bijvoorbeeld ooit zeer positieve dingen gezegd over Hillary Clinton, Mitt Romney, Bill de Blasio, Patrick Buchanan, Megan Kelly, Ted Cruz en vele anderen, om bij een andere gelegenheid met grote vijandigheid over dezelfde personen te spreken.

Politieke vriendschappen zijn dan ook steeds kort voor Trump. De rechtse Stephen Bannon, maandenlang zijn voornaamste raadgever, lijkt nu in ongenade te vallen, ten voordele van Trumps schoonzoon, Jared Kushner, een man met een onduidelijke politieke overtuiging. Zijn vroegere rechtse fans, zoals de commentatoren Ann Coulter, Laura Ingraham en Michael Savage, beginnen zich tegen hem te keren.

Wat moeten we verder verwachten van deze president? Geen idee, eigenlijk. Politici die op basis van een coherent politiek programma en een ideologische overtuiging aan de macht komen, hebben het al moeilijk genoeg om een rechtlijnige koers te varen. Voor mensen zonder ideologische houvast en die bovendien behept zijn met een bijzonder impulsief karakter, is dat nog moeilijker. En zelfs in de vele bochten van Trump is geen voorspelbaar patroon te ontwaren.

Jurgen Ceder