2017-15_12_MMMV_Frans Masereel (Medium)In Mu.ZEE in Oostende loopt een tentoonstelling met 150 tekeningen, houtsneden en schilderijen van Frans Masereel, één van de belangrijkste grafici en houtsnijders uit de twintigste eeuw.

De skyline van een grootstad, straatlantaarns en verlichte ramen van appartementsblokken, chique heren omringd door naakte vrouwen, kleine lompenmannen tegenover de matrakken van kapitaal en gezag… De tekeningen van Frans Masereel (1889-1972) in kranten en tijdschriften en zijn houtsneden in zwart-wit zijn heel herkenbaar en eerlijk. Die toegankelijkheid heeft veel bijgedragen aan zijn populariteit sinds de jaren 1920.

Gruwel van de Eerste Wereldoorlog

Frans Masereel was een geëngageerd kunstenaar, geïnspireerd door anarchistische, internationalistische en pacifistische ideeën. Hij kwam daarmee in contact toen hij, zoals veel kunstenaars, zich in 1911 in Parijs vestigde. In de Franse hoofdstad leerde Masereel ook de houtgravure kennen. Tijdens de Eerste Wereldoorlog verbleef dienstweigeraar Masereel in Zwitserland. Daar verschenen zijn debuutalbums. In 1999 werden in de kelders van een uitgeverij in Zürich bij toeval honderden blokken van Masereel ontdekt, waaronder die van ‘De doden staan op’ (1917), tien houtsneden over de gruwel van de oorlog (zie afbeelding), en ’25 beelden van de hartstocht van een mens’ (1918), de eerste beeldroman zonder woorden. Beide zijn meesterwerken uit de beginperiode van Masereel en zetten de toon voor zijn latere werk.

Naast gravures toont Mu.ZEE interessante tekeningen van Masereel, zoals ‘Moderne Passie’ (1918), waarbij de kunstenaar in negen inkttekeningen het lijdensverhaal van Christus plaatst in het bedreigende decor van een overvolle moderne stad met stinkende fabrieken.

Communisme

Op de expo is er ook plaats voor twee werken die Masereel maakte voor de wereldtentoonstelling in Parijs van 1937. In opdracht van het communistische ‘Comité mondial contre la guerre et le fascisme’ creëerde hij voor het Vredespaviljoen de gigantische wandtekening ‘De begrafenis van de oorlog’, waarvan de expo de ontwerptekening toont. Voor het Belgische paviljoen ontwierp Masereel een groot olieverfschilderij in zwart-wit: ‘De lezende familie’, een zeemzoete scène van een gezinnetje dat in een bloemenveld rustig zit te lezen, hoog boven de drukke stad, de dampende trein, de boeren op het land en de zee vol schepen. Het doet denken aan communistische propagandabeelden.

Masereel was in 1935 en 1936 op bezoek in de Sovjet-Unie. Hij werd er warm onthaald, kreeg tentoonstellingen en maakte tekeningen die de pers in Moskou gretig publiceerde. En wat met de ‘zuiveringen’ van Stalin die dan volop aan de gang zijn? Toen ook bevriende kunstenaars en intellectuelen werden terechtgesteld of naar de goelag gesleept, protesteerde Masereel wel. Maar ondanks de stalinistische staatsterreur weigerde hij het communisme af te schrijven. Dit is een kanttekening die men toch moet maken bij het bekijken van Masereels sterke, activerende beeldverhalen die oorlogsmisdaden, die onrecht en ongelijkheid in krachtig zwart-wit aan de kaak stellen.

Hedendaagse kunstenaars

En ja, ook Mu.ZEE heeft hedendaagse kunstenaars uitgenodigd om ‘in dialoog te gaan’ met de meester van de hoofdtentoonstelling, al moet gezegd dat de selectie goed aansluit bij de beeldtaal van Masereel. Vooral de Zuid-Afrikaanse cartoonist Anton Kannemeyer en de Roemeen Dan Perjovschi zijn het ontdekken waard.

MMMV

Tentoonstelling ‘Frans Masereel en hedendaagse kunst: verzet in beelden’, tot 3 september, Mu.ZEE, Oostende, www.muzee.be