Wat begon als een nietszeggende discussie, is op één week tijd verworden tot een heet hangijzer. Wat gebeurt er, na de Brexit, met Gibraltar? De Spanjaarden pookten, samen met de Europese Unie, het vuurtje aan in de laatste dagen. Zou het zuiderse aanhangsel de Britten écht een oorlog met Europa waard zijn, of wordt er blufpoker gespeeld?

Het is opvallend hoe snel conflicten escaleren, eens het vuur echt aan de lont is gestoken. We zagen het al geruime tijd in de verhoudingen tussen de Europese Unie en Rusland. We zien het vandaag in de relaties tussen Spanje en het Verenigd Koninkrijk.

Falklands

35 jaar na de oorlog op de Falklands, in Zuid-Amerika, dreigt het Verenigd Koninkrijk opnieuw meegesleurd te worden in een (militair) conflict dat draait om een hoopje grond. Wat is er precies gebeurd? In het ontwerpmandaat van de EU, in het kader van de Brexit-onderhandelingen, staat in paragraaf 22 iets over Gibraltar. Officieel is die enclave, met een oppervlakte van amper 6 vierkante kilometer en een inwonersaantal van zo’n 30.000, een Overzees Gebied van het Verenigd Koninkrijk. Het was in 1704 dat de Engelsen het gebied veroverden op de Spanjaarden, tijdens de Successieoorlog. Vanaf 1713 werd Gibraltar, tijdens de Vrede van Utrecht, voor altijd overgedragen. De Spanjaarden hebben die beslissing nooit ten volle willen accepteren. Gibraltar is in de praktijk altijd betwist gebied geweest.

De Europese Unie heeft een standpunt ingenomen. Wat toekomstige relaties tussen de Europese Unie en Groot-Brittannië betreft, moeten de Britten steeds instemming vragen van Madrid wanneer het beslissingen betreft aangaande Gibraltar. Deze standpuntbepaling heeft in Londen een bom doen ontploffen en zorgt voor hoogoplopende diplomatieke spanningen. Volgens Westminster kiest de Europese Unie duidelijk de zijde van Madrid en steunt zij de aanspraken die de Spanjaarden maken op het zuidelijke grondgebied. Het spreekt voor zich dat de Britten niet begrijpen waarom zij, na de Brexit, verantwoording dienen af te leggen aan Spanje. Voor hen is alles wat samenhangt met Gibraltar een afgesloten hoofdstuk: het grondgebied hoort onlosmakelijk bij het Verenigd Koninkrijk, daar kan geen twijfel over bestaan.

Michael Howard, voormalig leider van de Britse Conservative Party, gooide nog wat olie op de golven van de Middellandse Zee door te stellen dat premier Theresa May Gibraltar desnoods militair zal verdedigen. Dit herinnert menigeen uiteraard aan wat Margaret Thatcher in 1982 deed met de Falklandeilanden. “Spanje en de EU doen ‘landjepik’, dat zullen wij nooit accepteren”, aldus Howard. Sedert afgelopen vrijdag zit het spel danig op de wagen. Hoe realistisch is een escalatie? Vooral oudere leden van de Tory Party laten van zich horen in de media. Een rist politici trad voormalig partijleider Howard bij. “May zal desnoods kanonneerboten en vliegdekschepen laten aanrukken”, klonk het fel. Na een tumultueus weekeinde nam Theresa May gas terug, afgelopen maandag. “Ik ben geenszins van plan een bloedige strijd te ontketenen om Gibraltar”, liet zij weten. De stem van de rede klonk hier. Laten we niet vergeten dat de oorlog om de Falklandeilanden bijna duizend levens kostte, meer dan een kwart van dat aantal sneuvelde aan Britse zijde.

Handel en Schotland

In ‘De Volkskrant’ verwijst journalist Bart Dirks naar ‘Het Stenen Vlot’, een boek uit 1986 van de Portugese Nobelprijswinnaar José Saramago. Alles draait om volgende vraag: wat te doen wanneer er een scheur ontstaat in de Pyreneeën tussen Frankrijk en Spanje, en het Iberisch Schiereiland wegdrijft van de rest van Europa? Wat dan met dat arme, hulpeloze deeltje Gibraltar? Vandaag beleven we een figuurlijke uitgave van ‘Het Stenen Vlot’. Nergens is de weerstand tegen de uitstap van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie zo groot als op Gibraltar. 96 procent van de inwoners stemde er tegen het verlaten van de Europese Unie.

Duidelijk is dat de onderhandelingen tussen de EU en Groot-Brittannië aangaande de nakende boedelscheiding nu al met een valse noot zijn begonnen. Er staat immers veel meer op het spel dan louter een hoopje rotsen. Madrid kan namelijk, gezien het huidige ontwerpverslag, een veto uitspreken over Gibraltar. Bijgevolg kan Spanje belangrijke handelsakkoorden, die het VK wil opzetten na de Brexit, blokkeren. Ook heeft de rel rond Gibraltar op een ander domein doorgewerkt. Madrid liet vorig weekeinde plots weten niet langer dwars te liggen wanneer een Schotse onafhankelijke staat in de toekomst lid wil worden van de Europese Unie. Dat is nieuw. In Madrid waren politici steevast tegen een Schots lidmaatschap, aangezien dit de onafhankelijkheidsbewegingen in Baskenland en Catalonië wind in de zeilen kan geven. Normaal gesproken moeten de Brexit-onderhandelingen binnen een tijdspanne van twee jaar worden afgerond. De rel van afgelopen week toont nu al aan dat dit scenario onrealistisch is. Per slot van rekening had zelfs Groenland minstens vier jaar nodig om de Europese Economische Gemeenschap te verlaten.

LvS