2017-15_11_Praten met Mia Doornaert (Medium)“De Franse elite is geen elite meer”

Mia Doornaert holt van hot naar her om haar merkwaardige boek “Ontredderde Republiek” voor te stellen. Vorige zondag was zij in Den Haag te gast in het hoogstaande politieke televisieprogramma Buitenhof. In Brugge boeide zij CD&V-senioren in een volle zaal. Voor het gesprek met ‘t Pallieterke in Brussel had zij thuis een telefonisch interview. Na Pasen spreekt zij op een ontbijtcauserie van Brandtpunt in Wilrijk. De vierde editie van haar zoektocht naar de ziel van Frankrijk is in druk. Mia Doornaert en de Franse presidentsverkiezingen werden snel een geliefd stel.

“Generaal de Gaulle en zijn opvolgers Georges Pompidou en Valéry Giscard d’Estaing waren presidenten met een duidelijk programma, dat aan de bevolking werd uitgelegd. Zij werden daarin bijgestaan door een korps toegewijde hoge ambtenaren, die men ‘les grand commis d’Etat’ noemde. Daartegenover was de socialistische president François Mitterrand een virtuoos van de politiek, maar hem was het veel meer om de macht te doen. Dat bleek toen hij in 1986 het kiessysteem veranderde om zijn socialistische partij voor een afstraffing te behoeden, en hij van een stem voor het Front National van Jean-Marie Le Pen, die antisemitische en homofobe uitspraken deed, een nuttige stem maakte. Zo verdeelde hij de rechterzijde ten voordele van links. Voorafgaand aan zijn presidentschap stelde het FN zeer weinig voor, maar tijdens en sinds zijn bewind is het een politieke factor geworden. Mitterrands cynisme sloeg over op de bevolking, en vervreemdde de Fransen van hun elite,” stelt Doornaert.

“De Fransen keren zich in 2017 niet tegen de elite omdat zij geen bovenlaag wensen, maar omdat zij vinden dat die elite haar rol niet meer speelt en de bevolking niet meer beschermt tegen een geglobaliseerde wereld waarin hoogopgeleide Fransen wel gedijen, maar die miljoenen arbeiders en bedienden verzwakt en verweesd heeft.”

Mia Doornaert woont in een wijk van Elsene waar Franse staatsburgers zich thuis voelen. Zij ziet succesauteur Éric-Emmanuel Schmitt van “Oscar en oma Rozerood”, “Meneer Ibrahim en de bloemen van de koran” en “Odette Toulemonde”, ooit Fransman en nu Belg, kuieren met zijn hondjes. Van opleiding is barones Doornaert licentiaat in de klassieke filologie en kandidaat oosterse talen, specialiteit hiëroglyfen en Arabisch. Van beroep is ze journaliste, columniste en schrijfster. Jarenlang woonde zij in Parijs als correspondente van De Standaard. Met de presidentsverkiezingen van 23 april en de tweede ronde op 7 mei 2017 in het vooruitzicht werkte zij twaalf maanden aan een boek dat prompt een bestseller werd. Eigen aan “Ontredderde Republiek” is dat de schrijfster zeven van de achttien hoofdstukken wijdt aan de Franse geschiedenis. Zo kom je onder meer te weten dat de keuze van Clovis in 496 voor Rome en tegen het arianisme tot vandaag de genen, het DNA van het land, en van Europa, tekent.

‘t Pallieterke: is dat meer dan zomaar een historisch weetje?

Mia Doornaert: “Zeer zeker. In 38 jaar buitenlandjournalistiek ben ik steeds meer gaan beseffen dat je een land niet kan begrijpen zonder grondig zijn verleden te kennen. Dat geldt net zo goed voor Rusland en Poetin als voor het ontredderde Frankrijk van vandaag. Officieel begint de geschiedenis van Frankrijk in 986, toen Hugues Capet, een afstammeling van Karel de Grote, op het schild werd gehesen door enkele Frankische edelen. Het is inderdaad een Germaanse stam die zijn naam aan Frankrijk gaf.

Sindsdien zit er één grote lijn in de Franse geschiedenis: de eenmaking van het grondgebied van het huidige Frankrijk, en de vestiging van een sterke hypercentralistische staat. Dat gebeurde onder acht eeuwen katholieke monarchie en dat werd voortgezet door de Revolutie en de republiek. Tegelijk sloeg de Revolutie een diepe kloof tussen de Fransen. Zij onthoofdde de monarchie en vertrappelde de Kerk, die beide met de geschiedenis van Frankrijk verweven waren. Die twee factoren helpen de huidige ontreddering verklaren.

De Fransen, van alle politieke overtuigingen, missen hun sterke, beschermende staat. Tegelijk lijden zij nog onder de breuk die de Revolutie sloeg. Het is weinig landen gegeven te bogen op een geschiedenis van meer dan duizend jaar. Dat is op zich al een ’exception française’. Maar Frankrijk worstelt met die erfenis. In plaats van haar als een gezamenlijke en zeldzame rijkdom te omarmen, doet het Frankrijk dat zich links en ‘laïc’ noemt alsof het land pas met de Revolutie is ontstaan. De filosoof Alain Finkielkraut koos, toen hij in 2016 lid werd van de Académie Française, als leuze voor zijn ceremonieel zwaard: La République une et indivisible, notre royaume de France. Deze zoon van Pools-Joodse inwijkelingen omarmde met één zin de volledige Franse geschiedenis waarvan de linkerzijde acht eeuwen wegmoffelt.”

‘t Pallieterke: Clovis is al 1.520 jaar dood…

Mia Doornaert: “Wel, heel wat Fransen zien het doopsel van Clovis als het moment dat Frankrijk de ‘oudste dochter van de Kerk’ werd.  Charles de Gaulle zag het ook zo. Ik interviewde in 1996 professor Michel Rouche van de Sorbonne, dé specialist van de vroege middeleeuwen, auteur van het standaardwerk ‘Clovis’, naar aanleiding van de 1.500ste verjaardag van de doop van Clovis. Hij zei dat de keuze van Clovis voor de roomse kerk en tegen de ariaanse ketterij, die de goddelijke natuur van Jezus niet erkende en dus evenmin het dogma van de Heilige Drievuldigheid, bepalend was geweest. Onderschat niet, aldus Rouche, het belang voor onze politieke cultuur van de erkenning door Clovis van de Heilige Drievuldigheid.

Eén God in drie personen introduceert het concept van veelheid in eenheid, dus van onze democratische maatschappij met drie machten die elkaar in evenwicht houden: de uitvoerende, de wetgevende en de rechterlijke macht. Met een God die totaal één is, heeft men een absolute God en bestaat de neiging om het wereldlijke en het geestelijke te versmelten. Ik denk daar vaak aan terug wanneer ik zie hoe moeilijk de islam het heeft om godsdienst en staat te scheiden. Dat bemoeilijkt voor veel moslims de keuze om zich loyaal achter de Europese waarden en cultuur te scharen.”

‘t Pallieterke: men beweert nu vaak dat de tegenstelling tussen links en rechts afgedaan heeft, en vervangen is door de tegenstelling tussen een open en een gesloten samenleving…

Mia Doornaert: “Links en rechts verdwijnen niet, en de tegenstelling tussen een open versus een gesloten samenleving vind ik overdreven. Immigratie is van alle tijden en de kruisbestuiving heeft geleid tot verrijking, mits zij organisch, geleidelijk en vriendelijk kan verlopen. Wie in Parijs of Brussel in de huiskring Russisch, Arabisch of Urdu wil spreken, of borsjtsj, tajine of kerrie wil eten, hij of zij doet maar. Iets heel anders is de openbare ruimte, daar moeten de regels en de waarden van de democratie heersen. Wat mij betreft, past een boerka daar niet in, want dat is een gevangenis van textiel. Ik verdedig de waarden van de Verlichting en dus van de tolerantie. Maar die tolerantie moet van alle kanten komen. Ze vereist ook respect van nieuwkomers voor de eigenheden en democratische verworvenheden van het land van aankomst, respect voor de behoefte van de autochtonen aan nestwarmte, aan het gevoel dat zij nog altijd in hun eigen land leven.”

‘t Pallieterke: Marine le Pen is voor nationalisme met socialistische trekjes. Zonder racistische excessen is het economisch een kopie van de arbeiderspartij NSDAP, de Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei. Het woord Arbeiter staat er trots en bewust?

Mia Doornaert: “Men moet oppassen met die vergelijking. Le Pen is geen nazi. Maar ze is in die zin nationaalsocialistisch dat zij anti-Europees en soevereinistisch is, terwijl haar sociaal-economisch programma van minder werken en meer uitgeven uit een communistisch manifest zou kunnen komen.”

‘t Pallieterke: de migrantenpartij DENK in Nederland haalde meteen drie zetels. Is een moslimpartij in Frankrijk mogelijk?

Mia Doornaert: “Neen. Elke religieus geïnspireerde partij staat haaks op de Franse ‘laïcité’, die inhoudt dat de staat geen geloofsgemeenschappen kent, maar alleen ‘citoyens’. Frankrijk heeft bijvoorbeeld nooit een christendemocratische partij gehad. DENK is hoe dan ook geen goed idee, ook niet in Nederland of België. Wat in Nederland opviel, is dat in Rotterdam, met Ahmed Aboutaleb (PvdA) als burgemeester, en in Amsterdam, DENK meer stemmen haalde dan de Partij van de Arbeid, ondanks alle inspanningen van die partij ten gunste van de moslims. Ook de Franse socialistische partij dreigt een prijs te betalen voor wat men haar ‘immigrationisme’ noemt.”

‘t Pallieterke: Michel Houellebecq schetst in ‘Soumission’ hoe Frankrijk, voor de keuze tussen Marine le Pen en een islamist geplaatst, voor die laatste kiest. Weerspiegelt dat de sfeer?

Mia Doornaert: “Zeer navrant is dat ‘Soumission’ verscheen op de dag van de moslimaanslag bij Charlie Hebdo, waar elf medewerkers werden doodgeschoten. Wat mij in de roman verontrustte, was het feit dat de laffe berusting van een vrijzinnige professor in een islamitisch bewind niet helemaal onwaarschijnlijk leek. De roman weerspiegelt een excuuscultuur waarin wij ons altijd maar op de borst kloppen voor alles wat westerlingen in de loop der eeuwen verkeerd hebben gedaan, en niet het nodige vuur opbrengen om de verworvenheden te verdedigen van onze seculiere democratieën, zoals de gelijkheid van man en vrouw, zoals de erkenning dat godsdienstige en filosofische overtuigingen een privézaak zijn en geen ‘identiteit’.

In Frankrijk, net als in België, zit een zekere vrijzinnigheid nog vast in een voorbijgestreefd antiklerikalisme, terwijl je ze niet hoort over de islam, die wel een probleem heeft met de scheiding tussen godsdienst en staat. Nog niet zo lang geleden werd de AKP van Erdogan vergoelijkend voorgesteld als een equivalent van onze christendemocraten. Inmiddels is maar al te duidelijk dat Erdogan geen Martens of een Balkenende of een Merkel is.”

‘t Pallieterke: zal, met het FN als overwinnaar, Frankrijk uit de Europese Unie stappen?

Mia Doornaert: “Ik zie Le Pen niet winnen, en een meerderheid van de Fransen is tegen uittreding uit de EU en de euro. Maar er dreigt wel een ondraaglijke spanning in de eurozone tussen Frankrijk en Duitsland, en bij uitbreiding tussen het noordelijke/protestantse en het zuidelijke/katholieke Europa. Hier is de geschiedenis opnieuw een bondgenoot voor de verklaring. In een opmerkelijk essay in Le Débat, een Frans kwartaalblad, schreef Luuk van Middelaar, Nederlander, filosoof en medewerker van ex-president van de Europese Raad Herman van Rompuy, dat die spanning teruggaat op de Reformatie, en de verschillende houding van protestanten en katholieken ten aanzien van de wet met hoofdletter of met kleine letter.

Voor Martin Luther was de wet de wet en moest de zondaar gestraft worden. De katholieke traditie daarentegen is er een van begrip voor de zondaar en vergiffenis in naam van een barmhartige God. In de protestantse traditie moet men wat afgesproken is ook onverkort naleven. Frankrijk en de andere zuiderse staten daarentegen, eisen telkens weer begrip en vergiffenis voor ‘uitzonderlijke toestanden’. Van Middelaar schrijft dat als twee landen niet geschikt waren voor een muntunie, het Frankrijk en Duitsland waren, want het ‘laxisme’, of de extreme tolerantie, van de Fransen botst bestendig met de strakheid van de Duitse lutheranen. Zowel Macron als François Fillon, de kandidaat van klassiek rechts, durven tegen die ‘ondraaglijke’ lichtheid van Frankrijk ingaan. Recente peilingen tonen dat de katholiek Fillon, ondanks zijn Penelopegate, weer stijgt. Maar zijn imago van onkreukbaarheid is aangetast en ik vrees dat het te laat is voor deze presidentsverkiezingen. De rechterzijde had die normaal gesproken niet kunnen en mogen verliezen.”

Frans Crols


Macron en Scandinavië

‘t Pallieterke: staat presidentskandidaat Emmanuel Macron voor een haast Scandinavisch beleid?

Mia Doornaert: “De peilingen voorspellen nog altijd dat de tweede ronde van de presidentsverkiezingen op 7 mei Emmanuel Macron en Marine le Pen tegenover mekaar zal zetten. Wat Macron bepleit, botst met het DNA van Frankrijk én van de linkerzijde. Hij zegt dat het niet verder kan met bijvoorbeeld de blijvende Franse revolutionaire sfeer van de klassenstrijd. Hij is voor een overlegcultuur tussen werkgevers en werknemers, maar voor de Franse vakbonden is dat collaboratie met de bezittende klasse. Dat leidt tot wat men asfaltdemocratie genoemd heeft: tegen elke broodnodige hervorming lopen straten en pleinen vol met stakers en betogers die alles bij het oude willen laten. Met een traditie van steeds meer staatsuitgaven en steeds minder werken overleef je niet in de wereldeconomie en blijft de economische ontreddering van Frankrijk een constante.”

Neen aan het “immigrationisme”

Mia Doornaert is zeer kritisch voor het “immigrationisme” van Mitterrand en zijn PS, en van onze PS.

“Mitterrand en zijn partij ruilden het oude linkse publiek in voor een nieuwe kiezersbasis, de Maghrebijnse nieuwkomers. Over integratieproblemen spreken werd taboe. Het resultaat is bepaald niet overtuigend. In 1981, bij zijn aantreden, waren de banlieues rustig, inmiddels zijn het oorden van wetteloosheid en geweld geworden. En laten wij niet vergeten dat de eerste slachtoffers daarvan de bewoners van die wijken zijn. Het is geen toeval dat het FN prima scoort in de oude arbeidersbastions die ooit voor de Parti Communiste stemden.

Onze PS heeft dat ‘immigrationisme’ nagebootst, met als mooiste voorbeeld Philippe Moureaux in Molenbeek. Dat had niks te maken met socialisme en alles met cliëntelisme. Moureaux en zijn clan letten niet te nauw op de jihadisten en ze lieten betijen. In 2005 publiceerde de Marokkaanse onderzoeksjournalist Hind Fraihi haar boek ‘Undercover in Klein-Marokko’ over de situatie in Molenbeek en zij kreeg een tribune in Het Nieuwsblad. Niet in De Standaard, want de hoofdredactie vond haar verhaal onkies. Na de slachting in de Bataclan van 13 november 2015 werd Molenbeek wereldwijd berucht.”