Speelt Zuma zijn laatste troeven uit?

Wat werd voorspeld is uitgekomen. Vrijdag 31 maart laatstleden ontsloeg de president van Zuid-Afrika zijn minister van Financiën, Pravin Gordhan, in het kader van een breed opgezette kabinetsherschikking, die volgens waarnemers enkel tot doel had iedereen die niet aan de leiband liep uit te schakelen.

Het hakmes dat werd verwacht

De beslissing eind 2015 om Gordhan opnieuw als minister van Financiën aan te stellen, was enkel het gevolg van druk vanuit de financiële wereld en van de eigen partijgenoten na het debacle rond het ontslaan van Nhlanhla Nene en zijn vervanging door de onbekende maar Zumagetrouwe Des van Rooyen enkele dagen voordien. Een debacle dat het land naar schatting 500 miljard rand (meer dan 35 miljard euro) zou hebben gekost en de waarde van die munt tot een verhouding van 15 tegen 1 ten opzichte van de dollar hebben terugbracht. Maar die hernieuwde aanstelling was zeer tegen Zuma’s zin; tussen hen heeft het nooit geboterd. Het verdwijnen van Gordhan werd dan ook regelmatig voorspeld. Diens weigering om een mega-atoomdeal met de Russen goed te keuren en vooral diens verzet tegen de greep (de zogeheten “staatskaping”) – met medeweten van Zuma – door de Indische zakenfamilie, de Gupta’s, op de politiek en de economie, maakte hem in Zuma’s ogen tot hinderpaal nummer één. Dat Zuma vroeg of laat Gordhan uit zijn kabinet zou verwijderen, lag in de lijn der verwachtingen. Het werd de minister van Financiën in het afgelopen jaar dan ook niet gemakkelijk gemaakt. Zo stond hij voortdurend onder politieke druk en werden diverse onsuccesvolle pogingen ondernomen om hem van bedrog te beschuldigen. Toch stond Zuma voor een dilemma. Niets doen zou zijn prestige en zijn persoonlijk leiderschap in het gedrang brengen. Anderzijds kon er gevreesd worden dat de afdanking onvoorspelbare politieke en economische gevolgen met zich mee zou brengen.

De knoop wordt doorgehakt

Toen Gordhan en zijn adjunct, Mcebisi Jonas (de man die destijds had uitgebracht dat de Gupta’s hem Gordhans portefeuille hadden aangeboden in ruil voor zakenvoordelen), enkele weken geleden bevolen werden stante pede een investeringsmissie in Londen af te breken en naar Zuid-Afrika terug te keren, zwollen de geruchten aan dat er iets stond te gebeuren. Temeer omdat anonieme bronnen lieten uitlekken dat Zuma toplui van de communistische partij, waarmee regeringspartij ANC in een alliantie verbonden is, ervan op de hoogte had gebracht dat hij Gordhan zou ontslaan. De knoop werd op de laatste dag van maart doorgehakt. In het kader van een grote kabinetsomschakeling, waarbij een tiental ministeries, 5 ministers en 9 adjunct-ministers betrokken waren, werden zowel Gordhan als zijn adjunct de laan uitgestuurd. Niet voor niets sprak Netwerk24, het netwerk van de Afrikaanstalige dagbladen, van een “slachting in het kabinet”.

Loyalisten aan zet

Nieuwe minister ter opvolging van Gordhan werd Malusi Gigaba, die voordien al verscheidene ministerportefeuilles bekleedde, o.m. die van Openbare Werken, terwijl hij voor zijn overplaatsing naar Financiën Binnenlandse Zaken leidde. De man is een rot in het vak en was ook een voormalige leider van de ANC-jeugdliga. Sommigen zien in hem zelfs een presidentskandidaat in 2024.  Waarnemers waren alleszins van oordeel dat Zuma met zijn verschuivingen vooral mensen beloonde die hem trouw waren gebleven teneinde zijn greep op het kabinet te verstevigen. Maar dat bleek niet bij iedereen in goede aarde te vallen, temeer omdat volgens prof. Hoessein Solomon van de universiteit van de Vrijstaat een en ander was bekokstoofd zonder dat de top van de partij was geraadpleegd. Dit liet ook Cyril Ramaphosa, vicepresident en kandidaat-opvolger van Zuma, die verklaarde niet gelukkig te zijn met de verwijdering van Gordhan, aan reporters horen. Wel voegde hij eraan toe dat dit weliswaar voor hem geen reden was om af te treden. En ook secretaris-generaal Gwede Mantashe liet weten dat de top van het ANC – die 6 personen omvat – niet in staat was geweest Zuma te stoppen. Ramaphosa en Mantashe zijn volgens politiek analist Stephen Friedman enkelen van het beperkt aantal personen die vrij hun mening kunnen laten horen. Zij kunnen immers niet door Zuma opzij worden gezet.

Te ver gegaan?

Professor Solomon trekt alleszins de conclusie dat de president dit keer te ver is gegaan, wat zijn politieke loopbaan wel eens voortijdig zou kunnen beëindigen. Men kan volgens Solomon duidelijk tussen de regels lezen dat de hele zaak met goedkeuring van de Gupta’s in mekaar werd gestoken. Want, besluit de politieke analist, Gigaba is niet alleen een Zuma-loyalist, hij staat ook na aan die familie. Al valt toch nog te bezien of Zuma’s val echt nakend is. De man heeft sinds hij in 2007 partijleider en twee jaar later president werd, bewezen een overlever te zijn. Het wapenschandaal en de Nkandla-affaire zijn daar duidelijke voorbeelden van. Volgens Andre Duvenhage, van de Noordwesuniversiteit, is Zuma nu “lijk een gewond luipaard dat vecht tot het bittere einde”. Het standbeeld dat een provinciale ANC-regering voor hem wou oprichten, komt er alvast niet. Ook binnen de regeringspartij is “te veel” “trop” geworden.

Jan van Aerschot


Tags assigned to this article:
2017-14Actueel

Related Articles

Briefje aan Leen Verbist

Vervaagd normbesef Mevrouw de nonchalante, In heel de heisa die vorige week ontstond met betrekking tot de prebenden van de

Unieke bruiklenen in Rubenshuis

Het Rubenshuis verwierf zeven langdurige bruiklenen: een zelfportret en een Jupiterkop van Van Dyck, een studiekop van Jordaens, een werk

Briefje aan Peter Vanvelthoven

Basisdemocraat in het kwadraat Mijnheer de bevlogene, Ik kon mijn ogen niet geloven toen ik vorige week in de serieuze