2017-18_17_BoekDe kwestie M voorkant (Medium)In het Nederlandse taalgebied bestaan twee originele studies over de islamitische profeet Mohammed (570-632): één van wijlen dr. Herman Somers (‘Een andere Mohammed’, 1993), en één van wijlen prof. Hans Jansen (‘De historische Mohammed’, 2005). Vandaag is daar een derde klepper van formaat bijgekomen, namelijk ‘De kwestie M, een gekaapte godsdienst’ van Eddy Daniels, gewezen hoofdredacteur van Intermediair, laureaat van de Skepp-prijs in 2000 en momenteel redacteur van de nieuwssite De-Bron.org.

Zowel de jezuïet Somers als Eddy Daniels gebruiken hetzelfde academische principe: de religieuze basisbronnen over Mohammed (Koran, hadieth i.c. Moesliem en Boekharie, Siera) opnieuw doornemen en kritisch herinterpreteren. Veel islamologen doen namelijk die moeite niet meer, omdat die bronnen te veel “storend materiaal” bevatten.

Waarom een studie over de stichter van de islam? Hij wordt door de islam beschouwd als ‘profeet’ en ‘boodschapper van God’. Volgens de islamitische orthodoxie werd de Koran (het ‘eeuwige, ongeschapen woord van God’) aan hem geopenbaard en zijn de overleveringen over zijn leven een goddelijk geïnspireerde bron van het islamitisch recht (sharia) en de inhoudelijke basis van de door elke moslim na te volgen soenna (voorbeeldgedrag van de profeet). Hij heeft een dominerende impact op gelovigen, zowel door de invloed van zijn leven op de leer als door zijn eigen levenswandel die een na te volgen vroomheidsideaal zou zijn.

Wreedheden

Daar bevindt zich dus de kern van het probleem, want Mohammed was jammer genoeg geen vroomheidsideaal. Hij was een ‘war lord’ die opdracht gaf tot (massa)moord, oorlog, aanslagen, (seks)slavernij, roof, onthoofdingen en andere wreedheden. Los daarvan werd zijn karakter gekenmerkt door narcisme, megalomanie en vooral bedrog (meermaals dienden ‘openbaringen’ zijn eigen voordeel te bewerken of falen te verdoezelen). Zijn levensverhaal is geen blijde boodschap, eerder een deprimerend relaas over een groep wrede fanatici die met aanhoudend geweld steeds meer invloed kregen. Daniels maakt dan ook meermaals de vergelijking met de realiteit van de radicale islam vandaag.

Daniels heeft een knappe dossierkennis opgebouwd omtrent de bronnen van Mohammeds leven en dat resulteert in gedetailleerde beschrijvingen. Door die dossierkennis kan hij ook steekhoudende verklaringen geven van gebeurtenissen waar de traditionele islamologie in gebreke blijft. Zo kadert hij de eerste vlucht van gelovigen naar het nabijgelegen Ethiopië als een vlucht voor de agressie van Mohammed zelf, en niet voor de intolerantie van zijn polytheïstische tegenstanders. Ook verbetert hij enkele keren de islamoloog Hans Jansen.

Mani en het manicheïsme

Minpunten van het boek? Daniels beschrijft eigenlijk nooit het religieuze milieu waar Mohammed uit voortkwam (kruising van manicheïsme en montanisme). Toegegeven, zijn boek is een historische karakterstudie, maar toch mankeert deze info of leidt het tot onvolledigheden. Mani (216-276), in het Latijn Manes genoemd, was de oprichter van het manicheïsme, een oude dualistische filosofische stroming uit de late oudheid die een tegenstelling ziet tussen licht en duisternis, goed en kwaad, ziel en stof. Zo noemt hij Mohammed een ‘narcist’ omdat hij zich het ‘zegel der profeten’ noemde, maar ook Mani zag zich als de definitieve schakel in een lange keten van Bijbelse profeten. En net als Mani zag Mohammed de evangeliën als vervalst, en beiden gaven hun eigen versie ervan in losse openbaringen, na hun dood gereviseerd tot zogezegd ‘boek’. Mohammed nam gewoon ideeën over die de toenmalige heterodoxie van het Nabije Oosten kenmerkten. Het maakt hem niet minder narcistisch, natuurlijk.

Wie moet dit boek kopen? Iedereen die de islam bestudeert (professioneel of amateur), iedereen die aan vergelijkende godsdienstwetenschap doet, iedereen die geïnteresseerd is in de problematische actualiteit van de islam. Moslims die de confrontatie met hun profeet aandurven en zich niet verstoppen achter melige fantasieën over zijn leven. En iedereen die een bijzonder, geestverruimend boek wil lezen. De 23 hoofdstukken bieden boeiend leeswerk.

LVM

Eddy Daniels, De kwestie M. Een gekaapte godsdienst, Uitgeverij De Blauwe Tijger, 2017, 432 blz., 27 euro.

ISBN 978 94 92161 413

Het boek wordt officieel voorgesteld op 11 mei in Gent (inschrijven verplicht), maar u kunt het boek nu al bestellen in de webwinkel: www.pallieterke.net