De opwarming van de aarde leidt tot groen gekissebis, tot flutacties. Zelfs met een miljoen (aartslelijke) windmolens en een continent bepleisterd met zonnepanelen blijft het knoeien. Kies voor thorium, ja, dat is kernenergie, echter van een veiligere soort dan de klassieke centrales met uranium, die overigens evenmin des duivels zijn. Een thoriumreactor past in een kloeke tuin en leidt tot een zeer lage prijs voor stroom. De Groenen smoren dit debat en drammen verder. Ir.  Jan Honinckx en advocaat Werner Niemegeers leggen argumenten voor.

De Koude Oorlog komt voorbij in het gesprek met twee enthousiaste militanten van een nieuw spoor in de kernenergie: laat uranium vallen en kies voor thorium. Dat element is voor de veiligheid, de kernafval en het bredere nut veel beter. Stop dus met de bezetting van de aarde door mottige zonnepanelen en de egelplekken stampvol windmolens. Zijn Jan Honinckx en Werner Niemegeers twee Don Quichotes?

Waarom werd uranium verkozen en thorium verwaarloosd?

2017-19_11_janhoninckx (Medium)
Jan Honinckx

Jan Honinckx: “Dat is een beslissing uit de tijd van de Koude Oorlog. Met uranium kan men plutonium maken en dat is prima voor kernwapens. Toen was het aanmaken van plutonium een militaire prioriteit, wat de burgerlijke doelstellingen van kernenergie op de achtergrond duwde.”

Uraniumcentrales zijn groot en lomp, heuse fabrieken…

Jan Honickx (lacht): “Thoriumreactoren kunnen klein en modulair worden gebouwd en zouden passen in een grote stadstuin, op een industrieterrein of in de groene zone van een stad of dorp. De eerste poging tot de bouw van een thoriumreactor, begin de jaren vijftig van de vorige eeuw, was een nucleaire “vliegtuigreactor”, alles moest kleiner en veiliger zijn. Toen vliegtuigen in de lucht werden bijgetankt, was dit type van reactor onnodig. Een thoriumreactor is zo klein dat hij past in een container van twintig tot veertig voet, wat gelijkt op een grote elektriciteitscabine. Ze zijn geschikt voor één intercommunale. Een grotere centrale kan bij elkaar gepuzzeld worden met de kleine reactoren. Een modulaire opbouw – een samenstelling dus van een thermische module, plus een warmtewisselaar, een reactor en een gebouw – laat aan bedrijven toe om samen te werken. Een leercurve ontstaat en dus vermindert de kost drastisch. Omdat ze kleiner zijn en apart kunnen ingeplant worden, kan ook het hoogspanningstransport krimpen met een positief milieu-effect. In plaats van grote centrales in Doel en Tihange met hoogspanningsleidingen over gans het platteland, kan een gemeente of een industrieterrein plaatselijk stroom maken.”

Hoeveel kost deze energie aan de gebruiker?

Werner Niemegeers: “De elektriciteit wordt bijna gratis. Op termijn zou de consument per maand 20 euro betalen voor zijn elektriciteit, zonder de netwerkvergoeding gerekend. De elektriciteit wordt trouwens zo goedkoop dat men er de CO2 mee uit de lucht kan halen door er methanolverbindingen mee te maken, zeg maar brandalcohol als grondstof voor plastic …”

Er zullen nadelen zijn, toch?

Jan Honinckx: “Thoriumsplitsing kan niet worden opgestart met enkel thorium, dat zou zijn als een natte dweil in brand proberen te steken. Een kleine hoeveelheid van het aanwezige thorium moet eerst omgezet worden naar uranium 234 en kan daarna pas verder gesplitst worden. Een externe bron van neutronen is hiervoor nodig. Deze externe bron kan komen uit bijvoorbeeld een deeltjesversneller. Een deeltjesversneller is Europese technologie van CERN in Genève en hij kan gebruikt worden als een lucifer die de kernreactie in een thoriumvat op gang brengt. Het gebruik van een deeltjesversneller is veilig, want deze kan uitgeschakeld worden zodat de kernreactie langzaam uitdooft. Een andere weg is: een splitsing van plutonium, uranium 235 of uranium 234. Dit laatste isotoop wordt zelfs aangemaakt in een werkende thoriumreactor.”

Wat is de mogelijke chronologie voor thoriumcentrales?

2017-19_11_Praatstoel werner niemegeers 2 (Medium)
Werner Niemegeers

Werner Niemegeers: “Het Belgische project MYRRHA (Multi-purpose Hybrid Research Reactor for High-tech Applications), een proefreactor voor kernenergie van de vierde generatie, bij het Studiecentrum voor Kernenergie in Mol, zou in productie kunnen gaan in 2020, maar omdat sleutelbeslissingen worden uitgesteld, loopt het project vertraging op en zou het 2022 kunnen worden. Intussen zit de wereld niet stil. India, China en Zuid-Korea investeren volop in de ontwikkeling van thoriumcentrales. Eens die landen die technologie onder de knie hebben, zullen ze in staat zijn om quasi gratis stroom te maken. Dit terwijl onze energiefactuur oploopt met investeringen naast de kwestie, in de zogenaamde alternatieve energie. Als de genoemde landen gratis elektriciteit hebben en onze bedrijven hun elektriciteit moeten betalen, zal onze industrie hier verdwijnen!”

Is thorium een idee voor een lokale Elon Musk – de vrije ondernemer die actief investeert in schone auto’s, ruimtevaart, batterijen, hersenversterking -, of voor een zakelijke thoriumclub?

Werner Niemegeers: “Het antwoord is onomwonden ja. Waar is de ondernemer hier met maatschappelijk lef, politiek inzicht en doorzettingsvermogen? Iemand als Fernand Huts, bijvoorbeeld. Als hij dit leest, mag hij zich aangesproken voelen. Een privé-initiatief waarbij het onderzoek van MYRRHA wordt ingeschakeld bij thoriumcentrales is geen waanbeeld. De kost van MYRRHA ligt veel te hoog omdat deze experimentele reactor te veel doelen beoogt, de M in de naam staat voor Multi. Een reactor die enkel bedoeld is voor thorium is veel goedkoper. Vlaamse industriëlen zouden dus zeker interesse moeten hebben voor de thoriumrevolutie en er op termijn aan kunnen verdienen.”

Maakt thorium Europa onafhankelijker betreffende energie?

Jan Honinckx: “Absoluut. Met het overvloedig aanwezige thorium in Europa is ons continent geopolitiek en energetisch onafhankelijk van Rusland, het Midden-Oosten en de VSA. De invoer van fossiele brandstoffen, in de eerste plaats olie, kan worden stopgezet. Zonder die invoer, en dus zonder zijn gewicht in de handelsbalans, kunnen wij een economische groei realiseren waar politici om smeken. De macro-economische gevolgen zijn geweldig in het voordeel van Europa en kunnen nauwelijks overschat worden. In 2015 verbruikte Europa zo’n 9 miljoen vaten olie per dag. Tegen de huidige prijs van 50 euro per vat kost dat 450 miljoen euro per dag. Ik herhaal, per dag. Die kost kan uitgespaard worden. Daarbovenop zou Europa de ontwikkelde thoriumcentrales kunnen uitvoeren, en daar kunnen zelfs de Arabieren baat bij hebben, omdat ze met de haast gratis elektriciteit van de thoriumcentrales onbeperkt zeewater zouden kunnen ontzilten!”

Wat moeten of wat kunnen Vlaanderen, België en Europa politiek, economisch en wetenschappelijk doen ten voordele van thoriumenergie?

Jan Honinckx: “De kernuitstap kan vertaald worden naar een uitstap uit superkritische centrales, dus dat zijn centrales die zonder koeling onstabiel worden, denk aan Fukushima. Een thoriumcentrale is op dat punt veel en veel beter (nvdr. zie kader). Na deze uitstap is de volgende etappe een start in de thoriumtechnologie. Het Franse ENGIE, baas over de Belgische energieproductie, kreeg na de overname van het Franse failliete uraniummijnbouwbedrijf Areva de bouw van MYRRHA in handen, en oefent druk uit om de eventuele thoriumcentrales steeds groter te maken, in plaats van hen kleinschalig te houden op gemeentelijk vlak. Grootschalige centrales brengen veel problemen mee qua inschakeling op het elektriciteitsnet en staan in de weg van de energie-onafhankelijkheid van de burger. Eandis en Infrax, de elektriciteitsdistributeurs, hebben baat bij grotere centrales. Vergeet niet dat de architecten van de kernuitstap een PS-signatuur hebben en posities bezetten bij ENGIE. De kernuitstap was geen echte uitstap, maar het verlengen van een monopolie, drijvend op een vooraf gebetonneerde uraniumtechnologie.”

Werner Niemegeers: “Vlaanderen zou moeten werken aan een licentiepolitiek, en daarvoor is politieke wil en lef nodig. Indien we enkel kijken naar de kansen voor de financiële sector, dan is thoriumenergie een grote kans voor ons land. De verzekeringen van nieuwe modulaire centrales kunnen bij ons worden geconcentreerd.”

Past bij het SCK een thoriumteam à la de ploeg van MYRRHA?

Jan Honinckx: “Zeker. Onderzoek is één ding, ontwikkeling is een stap verder. Met Euratom was het kenniscentrum van de nucleaire energie vanaf het midden van de jaren vijftig van de vorige eeuw gevestigd in België. Door de kernuitstap, waar Groen/Ecolo en de PS op aansturen, dreigt deze nationale kennis verloren te gaan. De instap in de thoriumtechnologie zou onze nucleaire kennis opnieuw kunnen activeren en verankeren.”

Cijfers

“Het is zeer belangrijk om het gehele energieverbruik van de consument in één beeld te plaatsen,” stelt Jan Honinckx. Hij verbruikt per maand gemakkelijk 400 euro aan energie (voor zijn auto, elektriciteit en verwarming) en dat kan in zijn geheel vervangen worden door 70 euro voor elektriciteit uit thorium, denk bijvoorbeeld aan de nieuwe auto op elektriciteit.

“Thoriumcentrales van 50 à 60 megawatt zijn geschikt voor lokale gemeenschappen met 15.000 tot 20.000 consumenten. Als die gemeenschap onvoldoende elektriciteit afneemt, zijn er twee mogelijkheden: de overtollige stroom verkopen aan het net of het verkopen om er methanol mee maken.”

Vandaag loopt de kost van een kerncentrale op basis van uranium op tot 4.000 euro per kW (kilowatt). Hierin zitten veel kosten, vooral door de extreem strenge veiligheidsmaatregelen van overheidswege. Aan de huidige groothandelsprijzen van elektriciteit is een investering a rato van 4.000 euro/kW geen onmogelijke opdracht. Voor MYRRHA bedraagt de investering 1,2 miljard euro voor 50.000 kW-vermogen of dus 24.000 euro/kW. MYRRHA is een onderzoeksreactor, een prototype en die kosten vele malen meer dan het serieproduct, aldus becijferingen van ir. Jan Honinckx.

De geschatte som voor een pilootproject van een thoriumreactor van 50 megawatt is een derde van de kost van MYRRHA, of 400 miljoen euro en dus 8.000/kW. Telkens er een nieuwe centrale gebouwd wordt, daalt de kost met 30 procent en vanaf de derde thoriumreactor beland je bijvoorbeeld op 3.920 euro/kW. Vanaf de tiende reactor wordt de kost zeer laag. Opdelen van de thoriumreactor in modules, met telkens een andere leverancier, is de normale gang van zaken. Dat kan gaan over het reactorvat, het thermische deel, enzovoort, dat apart wordt besteld, gemaakt en geleverd en op de geschikte plek wordt samengesteld.


Boycot

Het debat over thorium wordt geboycot door de groene beweging en de groene politici, zegt Werner Niemegeers: “De Groenen slagen er vandaag in met hun emotionele en onwetenschappelijke argumenten de volledige milieuagenda te kapen. Door het nucleaire te negeren, maken de groenen een gigantische fout, en hierop worden zij niet afgerekend door de andere politici.

De partijen die samen 85 procent van de kiezers vertegenwoordigen – de Groenen halen 15 procent -, slagen er niet in een alternatief te formuleren. De Groenen maken in een open debat geen kans met hun wind- en zonneverhaal. Jammer genoeg laat dat andere politici toe zich te verschuilen achter onwetendheid en emoties. De hype van de klimaatopwarming en de zogenaamde duurzame groene energie spelen hier een grote rol. De groene beweging zet alles in op windmolens en zonnepanelen. Of zelfs subsidies verslindende pelletcentrales, zoals die van Langerlo, gelukkig nu stopgezet. Het goedkopere, efficiëntere en milieuvriendelijke thorium wordt ten onrechte in het verdomhoekje gezet.”

Wat is goed aan thorium?

Belangrijke voordelen van thorium zijn, aldus Honinckx en Niemegeers: “Ten eerste, de opwekking van elektriciteit is veel veiliger met thorium. Een thoriumreactor heeft veel minder restwarmte, dat is de energie die moet worden afgevoerd als de reactor moet stilgelegd worden. Dit laat passieve noodkoeling toe. Met andere woorden, men kan de reactor eenvoudig laten afkoelen, in plaats van dat hij actief moet gekoeld worden met lucht of water, dus met een ventilator of een pomp. Uraniumreactoren, zoals Doel en Tihange, hebben net zoals Fukushima actieve noodkoelsystemen nodig. Dit betekent een verhoogd risico zodra die noodkoelsystemen door een ongeval of een natuurramp (bv. een tsunami) uitvallen. Een ander veiligheidsaspect is dat een thoriumreactor kan uitgerust worden met een “freeze plug” (een bevriezingsstop). Als het te warm wordt, vloeit de splijtstof automatisch weg naar een speciale veilige zone om daar verder – zonder gevaar – af te koelen.”

Een tweede voordeel noemen Honinckx en Niemegeers dat er quasi geen kernafval meer is: “Met thorium is het afval 99 procent kleiner in vergelijking met uranium. Het thoriumafval blijft bovendien veel minder lang gevaarlijk: 300 jaar versus 10.000 jaar voor uranium. Bepaalde elementen van het thoriumafval zijn bovendien nuttig voor de industrie: onder meer nyodinium, voor supermagneten, en andere zeldzame metalen – een handel die momenteel gemonopoliseerd wordt door China – die gebruikt worden in de elektronica voor smartphones en dergelijke.”

Evenmin, aldus Honinckx en Niemegeers, is thermische “vervuiling” van een rivier langer aan de orde: “Een thoriumcentrale moet niet gebouwd worden aan een grote rivier om afgekoeld te worden. Er is minder warmte die moet afgevoerd worden, waardoor er geen probleem is met de warmtevervuiling van de oppervlaktewateren.” Ten slotte: “Thorium is onbeperkt beschikbaar en komt overvloedig voor in de natuur, met name in Noorwegen, waar het element zijn naam haalde, bij de dondergod Thor.”