Een boek over de Südtiroler Schützenbund

We kennen ze vooral omdat ze bijzonder opvallen wanneer ze ‘officieel’ de straat opgaan, door hun bontgekleurde uniformen en hun bepluimde hoeden. Steevast toveren ze een sympathieke glimlach op de gezichten van de toekijkende toeristen.

Alleen beseffen toeristen zelden dat geen folkloristische groepen voorbij marcheren, wel de hoeders van de (Zuid-)Tiroler geschiedenis en cultuur in al zijn facetten. De ‘Schützen’ koesteren hun geschiedenis, die ergens in de middeleeuwen begon, maar ze staan pal in het heden, met oog voor de toekomst. Ondanks, of net door, de tegenwind! Hoewel er de jongste eeuw pogingen van binnen- en vooral van buitenuit ondernomen werden om de Schützen aan banden te leggen, of hun bestaan te dementeren tot pure folklore, is dat nooit gelukt. Vandaag staan ze aan de spits van de niet-partijpolitieke beweging die een definitief einde wil maken aan de Italiaanse bemoeizucht in Zuid-Tirol. Als het al een feit is, dat de Zuid-Tiroolse autonomie als voorbeeld voor veel landen kan gelden, dan is dat in ruime mate aan de Schützenbund en zijn leden te danken. Maar ook vandaag, waar het Zuid-Tirol economisch eindelijk voor de wind gaat, zitten er nog veel Italiaanse adders onder het gras. Ook hier zijn het weer de Schützen die zonder ophouden op de zelfde nagel blijven kloppen. Daarin zelden gesteund, en dikwijls tegengewerkt, door de ‘grote’ politiek (van Zuid-Tirol). Dit boek brengt op bijzonder boeiende wijze die geschiedenis en, met nadruk, waar de Südtiroler Schützenbund vandaag staat.

Reservisten

De Schützen ontstaan in de middeleeuwen als, en we wikken onze woorden, permanente reservisten voor militaire tussenkomsten. In een uit 1511 daterende oorkonde (‘das Landlibell’) wordt hun dienstbaarheid beloond: ze krijgen het recht alleen nog opgeroepen te worden voor het verdedigen van het eigen land. Die situatie duurt tot in 1918, wanneer de Oostenrijks-Hongaarse Dubbelmonarchie tot een einde komt. Na de wapenstilstand ziet Italië zijn kans schoon en valt Tirol (Welsh-Tirol en het huidige Zuid-Tirol) gewapenderhand binnen en bezet het tot aan de bekende Brennerpas. De zwartste tijd uit de Zuid-Tiroolse geschiedenis breekt aan.

Verscheurende keuze

Onder Mussolini gaat het van slecht naar erger. Even wordt gehoopt op Hitler, maar die speelt handjeklap met de Duce en het gevolg is de ‘Option’: in Zuid-Tirol blijven maar Italiaan worden, of wegtrekken naar elders in het Duitse Rijk. Een verscheurende keuze, waarbij ook de ‘vertrekkers’ bedrogen uitkwamen. Na de Tweede Wereldoorlog weet Italië Zuid-Tirol te behouden, en zet zonder verpinken de politiek van Mussolini verder. Tot in het begin van de jaren zestig de maat vol is en moegetergde Zuid-Tirolers naar de wapens grijpen. Tal van bomaanslagen op vooral stroommasten en fascistische monumenten lokken van Italiaanse zijde een snoeiharde reactie uit. Folteringen zijn aan de orde van de dag, met doden tot gevolg. Ondertussen weet de SVP (Südtiroler Volks Partei, vergelijkbaar met onze ‘CVP’) de problemen op de (internationale) agenda te zetten, en is er stilaan sprake van een kentering. Maar de spanning zal toch enkele decennia aanhouden, met nog enkele aanslagengolven in de jaren 70 en 80 (waarbij dan weer de Italiaanse veiligheidsdiensten om de hoek komen kijken).

Doorheen deze naoorlogse geschiedenis zien we de Schützen steeds hun verantwoordelijkheid nemen. Ze komen echter hoe langer hoe meer in botsing met de politiek, die andere (of alleen maar de eigen) belangen blijkt te dienen. Ook op partijpolitiek vlak roert zich de oppositie, waarin we regelmatig (oud-)Schützen terugvinden. Ondertussen groeien de Südtiroler Schützenbund en de SVP verder uiteen. Waarbij, ondanks een aantal mogelijke tussenoplossingen, de Schützen onverdeeld blijven eisen dat Zuid-Tirol weer verenigd zou worden met het moederland Oostenrijk. De SVP daarentegen houdt het erbij dat de huidige autonomie het beste is wat hen kon overkomen…

Professor Olt gaat uitgebreid in op de evolutie die de Südtiroler Schützenbund de jongste decennia doormaakte. Er zijn tal van historische herdenkingen (die noch de relatie met SVP noch die met Italië ten goede kwamen), maar er zijn ook de opgefriste standpunten: de kwestie van de nog steeds geldende veritaliaanste namen, bijvoorbeeld, of de nog steeds aanwezige fascistische monumenten. Het mag duidelijk zijn dat de Südtiroler Schützenbund er staat: 141 Kompanien en 3 Schützenkapellen, met een totaal van een ruime 6.000 leden (in 2015), hoeders van de geschiedenis, en klaar voor de toekomst.

‘Standhaft im Gegenwind’ is leesbaar geschreven, bevat de nodige registers en voetnoten, en is bovendien bijzonder fraai geïllustreerd. Mogen we in het bijzonder wijzen op de foto op blz. 339, (de Vlaamse delegatie in Bruneck, vorig jaar) dan weet u gelijk dat u bijna tot op de dag van vandaag op de hoogte bent… Niet te missen!

JoBo

R.M. Olt, ‘Standhaft im Gegenwind’, uitgeverij Effekt Gmbh, 2017.

ISBN 978 8897 0533 92

Prijs: 25 euro (+ 7 euro verzendingskosten). Te bestellen via ’t Pallieterke.