Weggevaagd door de wind

Weggevaagd door de wind

Al 34 jaar vertoont het Orpheum Theatre in Memphis (Tennessee) de filmklassieker “Gone with the wind”. Daar komt nu een einde aan. Niet door een gebrek aan toeschouwers. De uitbaters vinden dat de film een racistische ondertoon heeft en dus “pijnlijk is voor een deel van het publiek”.

“Gejaagd door de wind” (1939) is een monument in de filmgeschiedenis. Het epos over de belevenissen van Scarlett O’Hara en Rhett Butler, tegen de achtergrond van de Amerikaanse burgeroorlog, duurt zomaar even 4 uur, was het grootste kassucces ooit (als men de inflatie meerekent) en kreeg 8 Oscars.

Banvloek

Ironisch genoeg ging één van die prijzen naar Hattie McDaniel, die de zwarte meid van Scarlett speelt. Zij was de eerste zwarte die deze filmprijs mocht ontvangen. Met een beetje redelijkheid zou men de film dan ook kunnen beschouwen als een belangrijk moment in de strijd voor gelijkberechtiging van zwarten in de VS. Maar redelijkheid en zin voor proportie wandelen altijd snel de deur uit wanneer een discussie over rassenrelaties ontstaat. De zwarte slaven en blanke meesters kunnen in de film nogal goed met elkaar opschieten, waardoor sommigen de film nu beschouwen als een verheerlijking van de slavernij.

Vandaag zou een film als deze inderdaad onmogelijk zijn. Geen enkele historische prent die verwijzingen bevat naar de relaties tussen de rassen kan nog gedraaid worden zonder dat daar voldoende blanke booswichten in voorkomen die hun achterlijkheid en onmenselijkheid gul tentoonspreiden. Wat “Gejaagd door de wind” wordt kwalijk genomen, is niet dat de film een politieke boodschap bevat, maar dat hij er geen bevat: geen obligate boodschap van blanke schuld en zwart slachtofferdom.

Het bannen van de film in één bioscoop in de VS kan triviaal lijken, maar je kan er vrij zeker van zijn dat deze kleine schermutseling slechts de voorbode van een groter offensief is. Eens de banvloek “racisme” tegen iets of iemand is uitgesproken, is het moeilijk om van dat stigma ooit nog verlost te worden.

Ondertussen gaat ook de commerciële wetmatigheid van de politiek correctheid aan het werk. Die is simpel, maar ongenadig. Wie deze film nog vertoont (televisie of bioscoop) stelt zich bloot aan kritiek. Wie de film niet vertoont, heeft als alternatief de keuze uit duizenden films die geen enkel probleem opleveren. De kost om (terecht of onterecht) met racisme geassocieerd te worden, is voor een commerciële firma vele malen hoger dan de waarde van zelfs een filmmonument als “Gejaagd door de wind”, merkt Kyle Smith van National Review op. Hij verwacht dat de film al binnen een paar jaar uit het zicht zal verdwijnen.

Beeldenstorm

De ophef staat uiteraard in rechtstreeks verband met de algemene beeldenstorm die aan de gang is in de Verenigde Staten. Heel wat standbeelden van generaals en soldaten die in de burgeroorlog streden voor het Zuiden, werden reeds weggehaald door de overheid of werden ernstig beschadigd door politiek gemotiveerde vandalen.

De grootscheepse aanval op historische monumenten wordt gemotiveerd door het idee dat die militairen eigenlijk ook vochten voor het behoud van slavernij (deels de inzet van het conflict). Dus moeten die verwerpelijk racisten – letterlijk – van hun sokkel gehaald worden. Dat meerdere officieren en soldaten, waaronder de legendarische Robert E. Lee, eigenlijk tegenstander waren van de slavernij en enkel streden uit een besef van plicht ten aanzien van hun eigen staat, wordt als een nutteloze nuance beschouwd. Dat vele andere Amerikaanse voormannen, zoals George Washington, vader  des vaderlands, ook slaven hadden, wordt voorlopig nog genegeerd.

Kerken zonder kruisen

We kunnen ons in Europa vrolijk maken over zoveel politiek correcte waanzin (een ziekte die de Angelsaksische wereld inderdaad feller treft). Maar ook hier is een onverdroten offensief tegen het verleden bezig. Ook hier wil men de geschiedenis zuiveren van alle elementen die als storend worden ervaren door de fanatieke ideologen van het heden.

Alleen al de laatste weken waren er genoeg incidenten om van een trend te spreken. Marino Keulen wil Cyriel Verschaeve weg van een straatnaambordje in Lanaken. Bij de Gouden Boomstoet in Brugge werden de verwijzingen naar de kruistochten geschrapt (moslims vinden dit misschien niet fijn). Ik zou niet zover gaan likeurpralines als een deel van ons cultureel erfgoed te beschouwen, maar de beslissing van chocolatier Godiva om geen alcohol meer in de bonbons te verwerken, heeft dezelfde reden (moslims vinden dit misschien niet fijn).

Warenhuisketen Lidl spande deze week de kroon. De verpakkingen van de moussaka van het huismerk zijn getooid met een afbeelding van pittoreske kerken op het Griekse eiland Santorini. Een oplettende klant merkte echter een vrij brutaal stukje censuur op. De kruisjes bovenaan de kerkgebouwen waren op de verpakking weggewist. Toen de klant met het verhaal naar de pers stapte, toonde het bedrijf zich van geen kwaad bewust: “We hebben dit gedaan uit respect voor de diversiteit.” Lees: moslims vinden dit misschien niet fijn.

Denkt men nog na over de betekenis van woorden wanneer men overschakelt naar het rituele taalgebruik der politiek correctheid? Hoe wordt de wereld “diverser” door een stuk identiteit uit te wissen? Lidl is niet aan zijn proefstuk toe: vorig jaar verspreidde het bedrijf reclamefolders om etenswaren aan te prijzen voor het “decemberfeest” (kwestie van het woord “kerst” niet te moeten gebruiken).

Binnen een paar maanden mag u nog meer van dat verwachten. Zwarte Piet zal weer wat minder zwart zijn, Sinterklaas wat minder christelijk en het kerstfeest wat meer “decemberfeest”.

Onze breekbare wereld

En daarmee kom ik terug bij “Gone with the wind”. De film werd bij ons uitgebracht onder de nogal ongelukkige vertaling van “Gejaagd door de wind”, een schijnbare verwijzing naar de stormachtige verhouding en de lotgevallen van Scarlett en Rhett. Maar de oorspronkelijke, Engelse titel gaat over de door oorlog vernietigde cultuur van het Zuiden. Hij verwijst naar een vertrouwde wereld die als vanzelfsprekend en eeuwig wordt beschouwd door de mensen die er in leven, maar die op korte termijn wordt weggeblazen door fatale beslissingen, ingegeven door naïviteit.

Het is geen oorlog die onze wereld zal wegvagen. We bouwen onze beschaving zelf af, aan een onwaarschijnlijk hoog tempo. We importeren massa’s mensen uit andere culturen en hopen dat onze “superieure manier van leven”, zoals Gwendolyn Rutten die noemde, toch op één of andere manier zal blijven bestaan. We doen aan culturele zelfverminking en zelfbeschuldiging en we denken dat dit bij de nieuwkomers tot iets anders dan minachting en verdere culturele eisen kan leiden.

In het rapport over de radicalisering van kleuters in een school in Ronse, dat twee weken geleden aan het licht kwam, staat beschreven hoe een kleuter in de klas uitlegde “dat kerstbomen alleen bij varkens staan”. De school was verbaasd over het incident. Want, legde de directie uit, ze had haar best gedaan om, bij uitleg aan de kindjes, kerst van elke religieuze associatie te ontdoen. De bange blanke man is vooral een dwaze blanke man, als hij denkt respect af te dwingen door verlegen zijn verleden en zijn identiteit weg te moffelen.

Jurgen Ceder


Tags assigned to this article:
2017-36ActueelGone with the WindJurgen Ceder

Related Articles

Hamas viert verjaardag met oproep voor meer geweld

Weinig aandacht in de Vlaamse media eind december voor de 28ste verjaardag van de terroristische organisatie Hamas. Op zich niet

Poetins grote plan

President Trumps kijk op de wereld is impulsief en wordt gestuurd door heel wat vooroordelen. Zijn Russische collega daarentegen volgt

Een verdeeld Corsica

Hoe komt het toch dat de spanningen tussen autochtone Fransen en allochtonen vooral in Corsica hoog oplopen? De specifieke geschiedenis