Gentenaar Pierre Buyle (°1957) schreef met “De Gifmenger” een opmerkelijk romandebut. Amoz (de ik-persoon uit het boek) is een Jood die carrière heeft gemaakt in het toenmalige Constantinopel (nu Istanboel). Hij komt in Mekka in contact met een man die gehuwd is met een zekere Khadija (een Jodin en, jawel, de vrouw van Mohammed, de toekomstige profeet).

Mohammed is zwaarmoedig door het overlijden van twee zoons, en lijdt onder existentiële crisissen. Om hem op andere ideeën te brengen, stuurt Khadija (die een rijke handelsvrouw en een notabele is) hem op missie naar Abessynië (Ethiopië), maar de problemen in zijn hoofd blijven woekeren. Khadija verstoot hem en trekt met Amoz naar het zuiden van Arabië (Arabia Felix, zeg maar Jemen). Van daaruit volgen ze de verdere evolutie in Mekka en Medina. Tot hun grote verbazing blijven de religieuze waanideeën van Mohammed voortduren en slaagt hij er zelfs in de macht te veroveren op het Arabisch schiereiland.

Dit is in een notedop de inhoud van een lijvig maar spannend boek. Er wordt veel gereisd in het lange verhaal. Er is een uitgebreid bezoek aan een klooster, en de geografische en historische context wordt geschetst, waarbij Pierre Buyle blijk geeft van een grondige kennis van de sira (biografie) van de profeet Mohammed, christelijke heresieën, Jemen en de cultuur van het Midden-Oosten. Is dit nu een reisverhaal à la Wilfred Tehsiger (1910-2003)? Nee, want al is reizen belangrijk in het boek, de essentie van het boek is de figuur Mohammed, de godsdienst die hij construeert op basis van het bijeensprokkelen van elementen uit christendom, jodendom en heidendom, en met als achtergrond de strijd tussen Byzantium en het Perzische Rijk. Die mix van elementen uit verschillende godsdiensten leidt uiteindelijk tot een fanatieke en destructieve godsdienst, vandaar de naam De Gifmenger, een term die Buyle overgenomen heeft uit “Also sprach Zarathustra” van Friedrich Nietzsche (1844-1900).

Jemen

Begin de jaren negentig reisde Buyle naar Jemen. Hij ontmoette er de nog resterende Joden (samen met Marokko, Egypte en Irak is Jemen één van de vier Arabische landen waar tot voor 1948 een aanzienlijke Joodse minderheid bestond) en kreeg daar een oud geschrift in handen. Het is op basis van dat geschrift dat Pierre Buyle op het idee kwam zijn roman te schrijven. Het werk van Buyle is een mengeling van fictie vermengd met correcte historische beschrijvingen (vergeet het voetnotenapparaat niet te lezen) en elementen uit de canonieke biografiëen van de profeet Mohammed, en dan denken we vooral aan de sira’s van Ibn Hisham – gestorven in 833 – en Ibn Ishaq (704-770); dat zijn eigenlijk laattijdige biografieën, want de profeet Mohammed stierf in 632. Er bestonden oudere biografieën van Mohammed, maar die zijn helaas verloren gegaan. Het is dan ook vrij moeilijk zich een correct beeld te vormen van het leven van de profeet Mohammed, want heel wat elementen uit de biografie van Mohammed worden niet bevestigd door niet-islamitische bronnen.

Aanklacht

De Gifmenger is een aanklacht tegen islamitisch fanatisme, waarbij wordt aangetoond dat de zogenaamde revelaties die Mohammed zou hebben ontvangen niet van goddelijke oorsprong konden zijn. En passant passeren een aantal absurditeiten uit de christelijke en joodse godsdienst de revue. Het boek van Buyle komt dan ook over als een vrijzinnige kritiek, niet zo zeer op religie ‘an sich’, maar op georganiseerde godsdiensten en hun dogma’s, en in het bijzonder op de islam, een godsdienst die duidelijk aan een ‘revival’ bezig is waarbij ze niet steeds haar mooiste kant laat zien, om het zacht uit te drukken.

De Gifmenger is een publicatie die meer aandacht verdient. Geïnteresseerden in reis- en avontuurverhalen, islamcritici en Midden-Oostenfreaks komen zeker aan hun trekken. Aanbevolen dus. We bevelen Pierre Buyle alvast een reis naar het Sinte-Catharinaklooster in de Sinaiwoestijn (Egypte) aan, want daar ligt heel wat apocrief materiaal over onze vriend Mohammed dat kan dienen voor een volgend boeiend boek.

LVM

Pierre Buyle, “De Gifmenger”, Uitgeverij De Blauwe Tijger, 527 blz., 25 euro (exclusief 6 euro verzendingskosten); te koop in de webwinkel van www.pallieterke.net

ISBN 9789492161383