In de Brederodestraat in Antwerpen vochten Turken en Koerden. De Koerden eisen democratisch confederalisme in Turkije, Syrië, Irak en Iran. De Koerden zijn de eerste bewoners van het huidige zuidoosten van Turkije, Noord-Irak, Noord-Syrië en Noordwest-Iran, en ze kregen ongevraagd Arabieren, Perzen en Turken over zich heen. Sedert 1924 is de eeuwenoude kwestie heet geworden en zij verrot het samenleven in de Levant. Derwich Ferho is veertig jaar in België en is voorzitter van het Koerdisch Instituut in Brussel. Een vrij en democratisch Koerdistan is zijn droom.

Voor en na het gesprek in café Den Bengel over de Koerdische kwestie passeert Derwich Ferho in het stadhuis van Antwerpen, eerst voor overleg met de burgemeester over de heibel in de Brederodestraat, nadien voor een foto met de eerste burger. De familie Ferho wortelt aan de Turks-Syrische grens en is al generaties actief voor een vrij en democratisch Koerdistan. De ouders van Derwich Ferho werden op 2 maart 2006 om kwart voor negen ’s avonds vermoord door commando’s van de Turkse staat. De broer van Derwich zat twaalf jaar in een Turkse gevangenis en woont vandaag in Brussel. Derwich zelf kwam in ons land toe in 1977 en richtte in 1978 met een zestal Koerden het Koerdisch Instituut op, een vereniging – zoals het Davidsfonds – voor de cultuur, de taal, de verheffing van de 35 miljoen Koerden, verdeeld over Turkije, Syrië, Irak en Iran. In Turkije woont de helft van de Koerden, het grootste volk op aarde zonder een eigen staat.

‘t Pallieterke: alle ogen zijn gericht op Catalonië. Wat is het verschil met de kwestie-Koerdistan?

Derwich Ferho: “De Spaanse regering, unitaristisch en behept met een koloniale mentaliteit, voert de strijd tegen de Catalanen met juridische, politieke en politionele middelen. In Turkije, Syrië, Irak en Iran strijden militairen tegen de Koerden. Het Koerd zijn is verboden. Dat is van een heel andere orde. Spanje blijft, hoewel vandaag onvolkomen, een ‘democratie’. De landen waarin Koerden wonen en die de Koerden omringen hebben autoritaire regimes waar het recht op vrije meningsuiting gefnuikt tot onbestaande is, Koerdische activisten gevangengezet en gemarteld worden, eigendommen worden geconfisqueerd, wedden en benoemingen worden ingetrokken van Koerden die opkomen voor hun rechten; het is dagelijkse kost. Vergeet niet dat in Turkije de invloed van de islam groeit. Iran, Syrië en Irak, met delen van het Koerdische volk binnen hun grenzen, zijn eveneens islamitisch, maar van een andere, rivaliserende, soort. Politieke moslims zijn onverdraagzaam ten overstaan van andersgelovigen, echter, in die omringende landen zijn ook de Koerdische moslims ongewenst.”

‘t Pallieterke: begin november herdacht u met de campagne SOSTurkey de repressie van de Koerden in Turkije.

Derwich Ferho: “Het doel van de jonge campagne SOSTurkey is een breed solidariteitsnetwerk te creëren met de slachtoffers van de repressie en te ijveren voor een democratisering van Turkije. Er was een conferentie aan de Universiteit Gent over de vervolging van academici, en een tweede over het gebrek aan persvrijheid. Aan Vlaamse kant hebben wij sympathisanten bij parlementairen en vooraanstaanden van N-VA, sp.a, CD&V en Groen, maar aan Franstalige kant is de stilte oorverdovend. De vervolging van de politieke oppositie heeft onze grote aandacht. In het bijzonder de arrestaties en de juridische vervolging van nagenoeg alle parlementsleden van de Democratische Partij der Volkeren, de HDP, en honderd Koerdische burgemeesters van de Democratische Regiopartij, de DBP, plus enkele duizenden partijleden van die twee partijen. De burgemeesters zijn opgevolgd door aangestelden van de staat, de zogenaamde Kayum, plaatsvervangers. Op 4 november was het precies een jaar geleden dat de covoorzitters van de HDP, Selahattin Demirtas en Figen Yüksekdag, samen met een aantal HDP-parlementsleden, gearresteerd werden. De covoorzitters zitten in een gevangenis op 1.000 kilometer en op 800 kilometer van hun gezin. PKK-leider Abdullah Ocalan zit al 19 jaar opgesloten en geïsoleerd, in een gevangenis op het eiland Imrali. Niemand weet of hij leeft of dood is. Sinds meer dan een jaar mag hij geen bezoek meer ontvangen, niet van advocaten, niet van familieleden. President Erdogan onderdrukt en broodrooft sedert een jaar iedereen die van dicht of van ver verdacht kan worden van banden met de Gülenbeweging. De Koerden worden al veel en veel langer op dezelfde brutale manier aangepakt. Ze leven onder een bestendige staat van beleg. Wij zien in Turkije een staat die seculier was, en die steeds sterker afglijdt naar islamo-Turkse onderdrukking.”

‘t Pallieterke: de tegenkanting van de Turken heeft racistische ondertonen…

Derwich Ferho: “De officieuze slogan van het Turkse leger is: een goede Koerd is een dode Koerd. Ik toon jou mijn smartphone en lees de citaten voor van een tekst van een hoge Turkse militair (nvdr. citaten): ‘Het soort dier dat de Koerd is, lijkt fysisch het meest op een menselijk wezen. Omdat ze kunnen lopen op hun achterste poten hebben zij geen moeilijkheden om tussen mensen te leven. Maar omdat ze vies zijn en stinken, ziet men als men ze goed bestudeert dat zij fysisch anders zijn dan mensen…. Het dier Koerd kweekt heel snel, vernielt de natuur in zijn omgeving en voorkomt de kans op leven van andere soorten. Een vrouwelijk Koerdisch wezen kan 10 tot 15 puppy’s baren in 50 jaar tijd. De Koerden zijn de dieren die het best de taal gebruiken. Ze mopperen ongeveer 500 klanken bij mekaar om met elkaar te communiceren. De Koerden zijn wezens die van nature verraders, sluw en parasiet zijn…’ Einde citaten, maar de kwalijke tekst loopt verder.”

‘t Pallieterke: waar halen de Koerden de kracht om door te gaan?

Derwich Ferho: “Wij zijn een volk met zeer diepe wortels. Wij bewoonden reeds eeuwen wat ooit Koerdistan moet worden, al lang voor de komst van de Arabieren met hun islam in 700 en de opmars van de Turken, die uit Centraal-Azië kwamen, rond 1100. Eeuwenlang bestaat die spanning tussen de Koerden en de nieuwkomers. Die was getemperd in het Ottomaanse Rijk, waar de volkeren van die grootstaat in redelijke harmonie samenleefden, maar met de komst van de Jong-Turken en Atatürk rond de Eerste Wereldoorlog – met hun filosofie van één volk, één taal, één vlag, één cultuur – werden de Koerden in Turkije en in de buurstaten vervolgd. Na de val van het Ottomaanse Rijk was er een korte episode met een republiek in Turkije die twee volkeren erkende, de Turken en de Koerden, en die toestand bestond eveneens kort in het tweevolkerenland Irak. In 1924 werden de Koerden onbestaande in Turkije en per definitie tweederangsburgers.”

‘t Pallieterke: de Koerden vochten niet alleen met woorden tegen Turkije, ook met wapens. De naam PKK is berucht, toch?

Derwich Ferho (stellig): “De PKK heeft in 1993 na negen jaar gewapende strijd publiek gezegd dat zij de wapens neerlegde in ruil voor politieke onderhandelingen met de Turkse regering over de rechten van de Koerden in Turkije. Die belofte om geen gewapende strijd meer te voeren, is negenmaal herhaald. Zonder politieke gevolgen. Ik verzet mij absoluut tegen de kijk op de PKK als een terroristische organisatie. De PKK vocht tegen een gewapende en onderdrukkende overmacht en deze Koerdische gewapende arbeiderspartij is geen moordmachine. De vraag om een politieke dialoog te voeren wordt tot vandaag genegeerd. Sedert 1993 ziet de PKK af van separatisme, desondanks hebben de VRT en andere media het steeds over de afscheidingsbeweging PKK. De Koerden zoeken een oplossing binnen de grenzen van Turkije en het confederalisme gaat in die richting. De Koerden vragen geen buitenissige dingen. Enkel het recht op eigen taal, Koerdisch onderwijs van laag tot hoog en een deelname als Koerd aan de economie en aan de politiek. Politiek Ankara bedrijft een extreme vorm van staatsnationalisme door het negeren van de etnische werkelijkheid van Turkije, terwijl er in dat land 25 minderheden zijn. Turkije heeft Chaldeeërs, Koerden, Tjserkessiërs, Assyriërs, Pontiërs, Arabieren, Armeniërs, enzovoort, maar wil dat niet geweten hebben. De Turkse mentaliteit is niet gespitst op dialoog. Met hun 20 miljoen zijn de Koerden de grootste minderheid op een bevolking van 73 miljoen. De internationale lijst van terroristische organisaties is, door de paniek na de aanslagen op de VS in september 2001, zonder nuances opgesteld door de westerse landen. Om de Turken te vriend te houden, staat de PKK ononderbroken op die lijst en het is, door de vereiste unanimiteit om namen te schrappen, aartsmoeilijk om dat te wijzigen. Voor de Amerikanen heeft het geopolitieke belang van Turkije absolute voorrang en spelen de Koerden geen rol.”

‘t Pallieterke: in de Autonome Regio Koerdistan in Irak werd een volksraadpleging gehouden over de onafhankelijkheid van dat gebied. Ondertussen heeft de drijvende kracht van die volksraadpleging, president Massoud Barzani, zich uit de politiek teruggetrokken. Wat nu?

Derwich Ferho: “Ik sta volledig achter die beslissing van de leiding van de Autonome Regio. Een volk heeft het recht zich uit te spreken over zijn staat, over zijn toekomst, over zijn oogmerken. Waar ik kritiek op heb, is dat de initiatiefnemers duidelijk onvoldoende hebben nagedacht wat het effect zou zijn van de volksraadpleging bij de regering in Bagdad en bij de buurlanden. De volksraadpleging werd gehouden in het kerngebied van de Autonome Regio en in de randgebieden waar Koerden wonen, bijvoorbeeld Kirkoek, en waar artikel 140 van de Iraakse Grondwet bepaalde dat er daar in 2007 een referendum zou gehouden worden over de wensen van de inwoners van die randgebieden, wat niet is gebeurd.”

‘t Pallieterke: het gevolg van de volksraadpleging, die uitwees dat 90 procent van de stemmers koos voor een onafhankelijke Autonome Regio, is dat het Iraakse leger de randgebieden bezet heeft en Bagdad de Autonome Regio afgrendelde van de rest van Irak…

Derwich Ferho (zucht): “President Barzani verloor op enkele dagen de helft van zijn territorium, de belangrijkste inkomstenbron van zijn staat en verminkte de droom van de onafhankelijkheid van Iraaks-Koerdistan. De Iraakse Koerden geraakten van de regen in de drup. Zij verliezen de inkomsten van de olie van Kirkoek, die bepalend was voor hun begroting. Erger is dat de grenzen van de Autonome Regio vandaag onder controle staan van het Iraakse leger en de Autonome Regio een groot gevangenenkamp is geworden. Nochtans, wij mogen niet vergeten dat IS grotendeels verslagen werd door de Koerdische Peshmerga’s van de KRG- en HPG-strijders in Irak en YPG-YPJ-strijders in Syrië. De Koerdische Regionale Regering wordt nu aangevallen door het Iraakse leger, dat verslagen werd door IS, en door de Iraanse terreurgroep Heshid Shaai. Kirkoek en Mosoel zijn ondertussen in handen van twee legers, namelijk het Iraanse en het Irakese, gesteund door Turkije.”

‘t Pallieterke: Iran staat op de zwarte lijst van de VS, maar heeft toch, samen met Iraakse troepen, Kirkoek en zijn oliebronnen kunnen innemen?

Derwich Ferho: “Inderdaad, begrijpe wie kan. Enerzijds is Washington een tegenstander van Teheran, anderzijds laat de Amerikaanse regering toe dat Iran en de sjiieten hun macht uitbreiden buiten de grenzen.”

‘t Pallieterke: scharen Turkse intellectuelen zich achter uw verzuchtingen?

Derwich Ferho: “Het gaat om een zeer kleine groep en die belangstelling is pril. De meest bekende naam is die van Nobelprijswinnaar Orhan Pamuk. Hij begint zich te buigen over de rechten van de volkeren in Turkije. Een uitzondering onder de Turkse intellectuelen is dr. Ismail Besikci, een socioloog die twintig jaar gevangengezeten heeft omdat hij de Koerdische zaak ter harte neemt, daarover schreef en honderden processen opgespeld kreeg. En er is de journalist Dogan Ozgüden, die in ballingschap leeft in Brussel. Die drie zijn uitzonderingen, want tot voor kort waren de Turkse intellectuelen allemaal unionistisch, maar door de sterkere Koerdenbeweging ontstond een kentering. De vraag leeft steeds sterker: wat is Turks zijn? Hoeveel procent van de burgers van Turkije is Turk? Twintig tot vijfentwintig procent zijn Turks, en al de rest is ook vandaag Grieks, Armeens, Koerdisch, Circassisch, Cyprioot. Aan de top van de staat en het leger zie je 5 procent Turken en de rest is niet-Turks. Traditioneel stamt de legerleiding af van Albanezen en Grieken. De staatsveiligheid zit evenmin sterk in handen van etnische Turken.”

Frans Crols


Koerdisch Davidsfonds

Derwich Ferho stichtte met zes Koerden in 1978 het Koerdisch Instituut. Er zijn zusterverenigingen in Parijs, Bonn, Stockholm, New York en tot voor een tijd in Turkije, met name in Istanboel en Diyarbakir. De top van de instituten in die twee laatste steden is gevangengezet.

De intellectuelen van het Koerdisch Instituut verdedigen de Koerdische cultuur en zijn, in tegenstelling tot wat de Turken opdissen, geen halve terroristen. Dat zegt Derwich Ferho met nadruk: “De Koerdologie is niet fel ontwikkeld in de wereld en het instituut tracht dat te keren. Tussen 15 à 20 procent van de 120.000 Turken in België zijn Koerd. De Koerdische letterkunde is een prachtige bron van de Koerdische identiteit en mentaliteit. De Koerden zijn weinig vlijtige moslims en je vindt er eveneens christenen, atheïsten en joden onder. Die laatste groep groeit, want Koerdistan is mooi en biedt commercieel kansen. In Iraaks-Koerdistan heb je een parlement waarvan effectief 5 procent van de zetels gaat naar christenen, 1 procent naar Armeniërs, enzovoort.”