Na de gruwelijke moord op de kritische journalist Jamal Khashoggi staat Saoedi-Arabië steeds meer onder internationale druk, al durven de westerse landen het gaspedaal niet volledig in te duwen door sancties op te leggen. Ze vrezen dat kroonprins Mohammed Bin Salman als wraak de olieproductie zal verlagen en de prijzen zo de hoogte in zal duwen. Nochtans is het oliewapen anno 2018 politiek minder effectief.

In 1973 kwam een einde aan de jarenlange economische groei die in de jaren zestig een aanvang had genomen. De oliecrisis duwde de westerse welvaartsstaten in een langdurige crisis. Als wraak voor de Jom Kippoer-oorlog, die Israël gewonnen had en die leidde tot een aanhoudende aanwezigheid in de zogenaamd bezette Palestijnse gebieden, beperkte Riyad maandelijks de olieproductie met 5 procent. Ook werd een embargo ingesteld tegen de westerse landen die nauwe banden hadden met Israël.

Westen is minder afhankelijk

Tien jaar later gebruikte de Saoedische regering het oliewapen ten voordele van het Westen. In een laatste opstoot van de Koude Oorlog werd de Sovjet-Unie onder zware druk gezet. De Saoedi’s verhoogden de olieproductie, hetgeen leidde tot een aanzienlijke verlaging van de prijs. De Russen, zelf belangrijke exporteurs van het zwarte goud, zagen steeds minder buitenlandse deviezen binnenstromen. Geld dat nodig was om de wapenwedloop met de VS beheersbaar te houden en de economie te stutten. De Sovjet-Unie strompelde van crisis naar crisis en in 1989 viel het IJzeren Gordijn.

Gaan de Saoedi’s het oliewapen opnieuw gebruiken indien het Westen te kritisch blijft over de moord op Jamal Khashoggi in het Turkse consulaat? Bijvoorbeeld als ze blijven dreigen met sancties tegen Riyad? Die vrees bestaat, zeker nu er een zekere internationale economische turbulentie is en een kleine schok voldoende is om een wereldwijde economische crisis te veroorzaken. Tenslotte heeft het IMF recent haar groeivooruitzichten neerwaarts bijgesteld.

Saoedi-Arabië (Kaart Shutterstock)
Saoedi-Arabië (Kaart Shutterstock)

Toch is die vrees bij de westerse landen wellicht onterecht. Meer nog, de Saoedi’s zouden in eigen voet schieten indien ze hun olieproductie verlagen. Akkoord, de productiebeperking zou de prijs van een vat ruwe olie gemakkelijk doen oplopen van 80 naar 200 dollar. En zoiets doet economisch pijn. Maar onze economieën zijn minder dan in de jaren zeventig afhankelijk van olie. Bovendien zijn andere oliegiganten, zoals Rusland, ondertussen veel belangrijker geworden op de internationale markten. Het Westen is minder gebonden aan de Saoedi’s. De VS voeren intussen zelfs meer olie uit dan Riyad. Ook Europa is minder dan vroeger aangewezen op energietoevoer uit de heimat van de islam.

Eigenlijk zijn het vooral India en zeker China die geraakt zouden worden door een hogere olieprijs en spanningen met Saoedi-Arabië. En de Chinezen trekken zich niets aan van de schending van de mensenrechten door de Saoedi’s. Meer nog, ze zien dat land in toenemende mate als een belangrijke bondgenoot en handelspartner. Wat als de Chinezen besluiten niet langer in het land te investeren omwille van de balorige prinsen die jojoën met de olieprijzen? Mohammed Bin Salman zal wel twee keer nadenken voor hij de oliekraan iets meer dichtdraait.

In eigen voet schieten

Bovendien zou een hogere olieprijs moeilijk en duur te ontginnen energiebronnen als schaliegas en schalieolie opnieuw veel interessanter maken. Waardoor de energieconcurrentie voor de Saoedi’s toeneemt. Het zou ook leiden tot extra investeringen in elektrische wagens, met als gevolg dat de olieafhankelijkheid verder verlaagt. Kortom, kroonprins Mohammed Ben Salman en consorten zouden wel degelijk in eigen voet schieten.

Ook op binnenlands vlak zouden aanhoudende spanningen met het Westen pijn doen. De Saoedische economie bestaat voor 70 procent uit ambtenaren. Het zware werk wordt gedaan door gastarbeiders, en hooggeschoolde opdrachten worden behartigd door buitenlandse experts, ingenieurs en consultants. Zonder die westerlingen staat het koninkrijk nergens. Als de Saoedi’s echt een economisch oorlogswapen ten opzichte van het Westen bovenhalen, dan is het misschien met weghalen van miljarden aan kapitaal van de Amerikaanse en Europese beurzen. Maar er zijn geen aanwijzingen dat dit staat te gebeuren.

Angélique Vanderstraeten