Afghanistan is voor de Amerikanen een wespennest waar ze maar niet uit raken. Voor Moskou is het echter een volgende stap in een assertiever buitenlands beleid. En zoals het Syrische voorbeeld aantoonde, worden ze hierbij niet gehinderd door veel morele scrupules. De ‘great game’ van weleer krijgt opnieuw gestalte.

Resultaten zijn niet altijd vereist om van een diplomatiek ‘coup de théâtre’ te kunnen spreken. Dat de Russen erin geslaagd zijn ruim tien betrokken actoren van het Afghaanse conflict rond de tafel te krijgen volstaat om van een prestatie te spreken. Vredesgesprekken willen ze het genoemd hebben, dat stadium is nog niet bereikt. Tekenden alvast present: uiteraard de Russische minister van Buitenlandse Zaken Lavrov die het gebeuren voorzat, maar ook landen als Iran, China, een vijftal voormalige Sovjetrepublieken en… de Taliban.

Met enige trots zaten ze thee te drinken in de lobby van het statige Hotel President in de Russische hoofdstad waar het allemaal plaatsvond, waarna ze als een volwaardige gesprekspartner naar de vergaderruimte werden gegidst. Officieel was er geen vertegenwoordiger van de VS of de ‘reguliere’ Afghaanse regering, maar officieus stuurden beide wel twee waarnemers. Kwestie van toch maar geïnformeerd te zijn over wat er allemaal bedisseld zou kunnen worden. Veel resultaten leverde het allemaal niet op, wat trouwens ook niet verwacht werd. De stunt bestond erin zo’n vergadering überhaupt te laten plaatsvinden, niet in het minst voor het Russisch imago.

‘Goede’ terroristen

Voor het eerst sinds de smadelijke aftocht drie decennia geleden moeit Moskou zich terug met de Afghaanse kwestie. En zoals dat de laatste wel vaker het geval was, gebeurde dit met een aanpak die critici als hypocriet zouden bestempelen, maar waar Rusland zelf liever de term pragmatisme op zou kleven. Want stonden de Taliban niet op de Russische lijst van terreurorganisaties? ‘Paris vaut bien une messe’ (Parijs is wel een mis waard), en zo zit het ook een beetje met de Afghaanse realiteit. “Rusland maakt een onderscheid tussen goede en slechte terroristen,” klinkt het in diplomatieke middens. “Vergelijkbaar met hun houding ten aanzien van de Hezbollah, een noodzakelijk partner in het Syrisch conflict.”

(Lees verder onder de tweet)

Ooit lagen de kaarten er anders voor. Toen de oorlog in Afghanistan begon, steunde Rusland samen met de VS de zogenaamde ‘Noordelijke Alliantie’ die strijd leverde tegen de Taliban. Ze stonden achter de Amerikanen toen die op VN-niveau voor sancties ijverden en even stelden ze zelfs voor om samen basissen in Centraal-Azië te vestigen. Naarmate de relaties tussen beide landen echter vertroebelden, werd die vijand van mijn vijand steeds meer mijn vriend.

Uit een onderzoek van het Frans Instituut voor Internationale Relaties blijkt dat enkele jaren geleden al contacten werden gelegd met die verketterde Taliban. In eerste instantie via hun ‘ambassade’ (of wat daarvoor moet doorgaan) in Qatar. Het ironische van de situatie is dat de Amerikanen zagen hoe begin deze maand in Moskou figuren aanschoven die een verleden in de omstreden gevangenis van Guantanamo Bay hebben.

Objectieve bondgenoot

Dat de Afghaanse president zijn kat stuurde, heeft alles te maken met zijn principiële weigering om te praten met die Taliban. Alleen moeten principes wel vaker het onderspit delven voor de realiteit. Alle mooipraterij van de Afghaanse president Ghani ten spijt verandert niets aan de realiteit dat deze spreekwoordelijke keizer weinig kleren om het lijf heeft. Het gebied dat door de Taliban gecontroleerd wordt, is groter dan ooit, zonder dat Kaboel daar verandering in lijkt te kunnen brengen. Wil men iets bereiken dat op stabiliteit lijkt in Afghanistan, dan zijn ze een noodzakelijke factor. Of men dit nu wel of niet. Waarom ook niet? Op een aantal plaatsen in Afghanistan stelt men vast da IS voet aan de grond krijgt. Is dat geen groter probleem? Ook in Washington denkt men er zo over, wat hen objectieve bondgenoten maakt van het Russisch initiatief. ‘Bad for the greater good.’

Wanneer men afstand doet van bepaalde a priori’s, liggen de belangen trouwens wel dichter dan de Amerikanen willen toegeven. Er is het IS-verhaal, maar er is ook de vurige wens om een einde te maken aan de langste oorlog uit de Amerikaanse geschiedenis. Dat men zich niet terugtrekt, heeft alles te maken met de chaos die daardoor zal ontstaan. Maar wat als de Russen nu eens in hun opzet zouden slagen? In een fundamenteel gewijzigde context is veel mogelijk. Voor zover men het eergevoel niet te zwaar laat doorwegen natuurlijk.

Russisch minister van Buitenlandse Zaken Sergey Lavrov (Foto Shutterstock)

Nieuw hoofdstuk

Ongeacht of de Russische demarche ergens in uitmondt, is het feit alleen al dat ze genomen wordt een blamage voor de VS. Een genietende Lavrov liet er geen twijfel over bestaan dat “het Westen” gefaald heeft. Voortaan zijn de “regionale mogendheden” aan zet. Dit is geen alleenstaand initiatief, maar past in een ruimere buitenlandse politiek van Rusland. “Afghanistan is onze onderbuik en van groot belang voor ons land,” voegde hij er aan toe. Wanneer een doorwinterd diplomaat als Lavrov dergelijke verklaringen aflegt, dan is daar grondig over nagedacht.

Precies zoals Moskou zich de voorbije jaren via de Syrische hefboom terug in het Midden-Oosten is gaan laten gelden, wil het dat vandaag doen in een gebied waar ze ooit een van de protagonisten van de 19de eeuwse ‘great game’ was. Er zou al een tijdje een bewapening van de Taliban aan de gang zijn, een duidelijk smeermiddel om hen naar de onderhandelingstafel te lokken. Maar wat wordt de volgende stap? Iets zegt ons dat de Afghaanse president, zonder discussie een stroman van de VS in de regio, zich behoorlijk zorgen mag beginnen maken over zijn toekomst.