“Mijn land zal aan de goede kant van de geschiedenis staan”, verkondigde premier Michel in Marrakesh. Alleen, volgens de grondwet was hij daar niet als premier van zijn land. Met zijn verklaring vertegenwoordigde hij ook geenszins de mening van de inwoners van zijn land. En zijn poging de geschiedenis tot een bondgenoot te verklaren, gebeurt op een moment dat die zich duidelijk tegen hem aan het keren is.

Daniel Pipes, specialist inzake islam en het Midden-Oosten, had het vorige week over de identitaire strekkingen die opgang maken in Europa: “Ze komen eraan en ze zijn met velen.”

“Civilizationisten”

De “civilizationisten”, zoals hij ze noemt, hebben al verschillende manieren gevonden om deel te nemen aan de politieke macht in Europa. In Hongarije en Polen regeren ze alleen. In Oostenrijk zitten ze in een stabiele coalitie met een traditionele partij. In Italië delen ze het beleid met de linkse populisten van de Vijfsterrenbeweging. Hij had er ook Denemarken kunnen aan toevoegen, waar de regering gedoogsteun nodig heeft van de Deense Volkspartij.

Deze strekking is al zo sterk geworden, dat een VN-pact, dat enkele jaren geleden nog geruisloos en unaniem zou aangenomen zijn, nu door een deel van de Europese landen ronduit is afgewezen, door anderen met zoveel voorbehoud en tegenzin is aanvaard dat het lijkt op een afwijzing, en in nog andere landen tot felle debatten en ernstige politieke moeilijkheden heeft geleid. Vele regeringen moesten creatief zijn om problemen te vermijden, zoals de Deense, die zich niet openlijk durfde terugtrekken uit het pact, maar niemand naar Marrakesh afvaardigde.

(Lees verder onder de video)

De hybride partij

Behoort ook de N-VA tot het kamp van de “civilizationisten”? In toenemende mate vinden de tegenstanders van wel, zeker na dit weekend. Joël de Ceulaer formuleert de aanklacht: “Nu N-VA omwille van het migratiepact de stekker uit de regering heeft getrokken, kan een hardnekkig misverstand naar de schroothoop. De partij van Bart de Wever en Theo Francken hoort wel degelijk thuis in het rijtje van Trump, Wilders en Orbán.” En hij spreekt dan zijn definitieve veroordeling uit: “De N-VA is geen dam tégen, maar maakt deel uit ván de radicaal rechtse golf die Europa overspoelt.” De zelfverklaarde boswachters zijn in feite stropers, meent De Ceulaer.

N-VA is in werkelijkheid een hybride partij, wier wortels in de centrumlinkse Volksunie vaak ongemakkelijk samengaan met de opinies van de jonge garde en de wensen van haar rechtse electoraat. Zelf rekent de partij zich zeker niet tot tot het kamp van Salvini en Orbán. De ongelukkig uitgelekte campagne rond Marrakesh leidde tot heel wat verlegenheid en geschokte preutsheid in eigen rangen, voor een groot deel gemeend zelfs.

Maar toch heeft de partij de regering ten val gebracht over het VN-pact, terwijl de antimigratiepartijen van Denemarken en Noorwegen niet verder kwamen dan interpretatieve voorbehouden en verstoppertje spelen.

De zweeppartij

Uiteraard hebben de gemeenteraadsverkiezingen van 14 oktober een rol gespeeld. Het Vlaams Belang heeft eindelijk de rol van zweeppartij te pakken. Meerdere N-VA-politici vertelden mij vroeger hetzelfde verhaal: dat men het VB als quantité négligeable beschouwde. Dat is veranderd. Van Grieken heeft zijn partij gelanceerd. Zijn idee om de geschrapte campagne van N-VA over te nemen, was geïnspireerd.

Maar dat er een koerswijziging bij N-VA is gekomen onder invloed van verkiezingen, is niet oneerbaar. De grootste tragedie van de politiek in ongeveer alle westerse landen is het ideologische carcan dat alle traditionele partijen sinds de jaren negentig heeft verhinderd om gepast te reageren op de verschuiving van de publieke opinie over migratie, zelfs wanneer spectaculaire verkiezingsresultaten geen enkel misverstand lieten bestaan over de wil van de kiezer.

Ik trap een open deur in als ik zeg dat partijen zich laten leiden door electorale overwegingen. En toch is tijdens de laatste decennia gebleken dat die plooibaarheid enkel mogelijk was zolang een aantal strikte ideologisch grenzen niet overschreden werd. Ingesnoerd door de intellectuele consensus bij de pers en andere opiniemakers, hebben de traditionele partijen van België op systematische wijze de electorale alarmkreten over migratie genegeerd. Toen het stemmenverlies aan het Vlaams Blok te groot werd, maakten ze nog liever de resultaten ongeldig door een schutskring, dan zelfs maar de minste toegeving te doen aan de vox populi.

8 december 2018

De opkomst van de N-VA zorgde voor een ventiel in de opgebouwde spanning. Men werkte wel met N-VA, die voorzichtig dezelfde zorgen naar voor begon te brengen, maar met tegenzin en waakzaam voor tekenen van ketterij.

De N-VA vertoont wel degelijk vele kenmerken van een traditionele machtspartij, maar ze heeft nu wel iets unieks gedaan. Ze heeft geluisterd naar het volk en de achterban – dat is niet uitzonderlijk – ook wanneer dit de partij leidt naar een positie buiten de politieke respectabiliteit – dat is wel uitzonderlijk.

Het is waar dat we slechts op zes maanden van de verkiezingen staan en dat de pijn van de afgestane ministerambten en de 180 ontslagen kabinetsmedewerkers niet ondraaglijk hoeft te zijn. Maar er is geen enkele waarborg dat die postjes in mei 2019 terug naar de N-VA komen. De rancune van alle Vlaamse systeempartijen is vandaag groter dan ooit. En vooral bij de Franstaligen wordt het lastig nog partners te vinden. De oproep van Magnette tot een cordon sanitaire rond de N-VA zal niet letterlijk opgevolgd worden, maar een onuitgesproken schutskring kan even efficiënt zijn.

Politiek is vaak niets meer dan de waan van de dag, maar ik zou toch niet onderschatten wat op 8 december 2018 is gebeurd, toen de N-VA-ministers om 20u40 hun stoelen achteruit schoven en de vergadering van de regering-Michel verlieten. Er werden zelfs geen handen geschud, hoor ik. De gang der geschiedenis keerde zich toen nog maar eens tegen de traditionele partijen, wier slinkende restanten elkaar nu gezelschap houden in de Marrakeshcoalitie.

Cui bono?

Er is nooit een politieke crisis zonder de vraag: “Cui bono?” Naar wie gaat de electorale winst? Het Vlaams Belang gaat zeker voordeel halen uit haar herwonnen relevantie en een verkiezing rond het thema migratie. De vraag is of de N-VA daar fel gaat onder lijden.

Ik vermoed van niet. De theorie van de communicerende vaten is zeer relatief. Als er een mobilisatie bij de kiezers plaatsvindt over het thema migratie, dan kunnen de resultaten zeer onvoorspelbaar worden. Dat is in heel Europa al gebleken. Vorige week nog werd Spanje verrast door de politieke gevolgen van een bui van opengrenzenbeleid. Spanje, dat lang de indruk gaf immuun te zijn voor antimigratiepartijen, kende zijn eerste zwarte zondag met het onverwachte succes van de partij VOX bij de deeltijdse verkiezingen in Andalusië vorige week.

In de peilingen, afgenomen bij het begin van de onrust in de regering haalden VB en N-VA samen 40 procent van de stemmen. Een verkiezing rond het thema migratie kan daar voor beide partijen redelijk wat bijdoen. Dan kunnen er interessante tijden aanbreken. Misschien zelfs een kans om “eindelijk de andere kant van de geschiedenis uit te gaan.”