De ondergang van Fortis blijft een collectieve verantwoordelijkheid

0
909

De voormalige toplui van Fortis – Maurice Lippens en Jean-Paul Votron op kop – gaan vrijuit en ontsnappen aan verdere vervolgingen. Hiermee is een nieuwe zwarte bladzijde toegevoegd aan een bijzonder omvangrijk blunderboek. Het onderzoek spitste zich voornamelijk toe op de periode van september 2007 tot april 2008.

Fortis plande een kapitaalverhoging, die werd doorgevoerd in september 2007. Naar aanleiding daarvan werd een prospectus verspreid. Maar laten we de verantwoordelijkheid van de andere betrokkenen in deze zaak vooral niet vergeten. De ondergang van Fortis is immers een collectieve verantwoordelijkheid. Laten we de partijen met boter op het hoofd even overlopen.

Merrill Lynch

De Amerikaanse zakenbank Merrill Lynch bracht de drie hoofdrolspelers in dit drama – Royal Bank of Scotland (RBS), Banco Santander en Fortis – samen in een luxueus hotel in Genève in de vroege lente van 2007. Merrill Lynch was ook de bedenker en aanstuurder van het overnamebod van ABN Amro omdat het hiermee extreem veel geld kon verdienen, en niet de bestuurders van Fortis. Laat dat duidelijk zijn. Eigenlijk is Merrill Lynch dan ook de hoofdschuldige van de ondergang van Fortis.

MSM

Ook de mainstream media (MSM) zijn medeschuldig aan de val van de bank. Vooral de zakenkrant De Tijd porde het vuur heftig aan tijdens de overname. Zo is op vrijdag 12 oktober 2007 te lezen dat “Fortis op alle vlakken wint”. De redacteurs verwijzen naar het succesvol afronden van de kapitaalverhoging en ook het tijdelijke herstel van de koers van het aandeel. Bovendien “deemstert de kredietcrisis ook weg”. Vooral in het commentaarstuk klinkt het triomfalisme en nationalisme zwaar door. Volgens de redacteur heeft Fortis een “huzarenstukje gerealiseerd”. Volgens de ‘senior writer’ van De Tijd is de buit binnen: “De belangrijkste klip is toch al genomen.” De geslaagde kapitaalverhoging bewijst volgens hem dat Fortis ‘overtuigingskracht’ heeft en vooral: “De kritische stemmen die Fortis overmoed verweten, zijn inmiddels verstond.”

Twee bladzijden verder in de krant mag Gilbert Mittler, voormalig financieel directeur van Fortis, de kapitaalverhoging glunderend toelichten. Ook daar weergalmt de euforie. Mittler wijst erop dat door de aandeelhouders van Fortis op bijna 98 procent van de nieuwe aandelen werd ingetekend. Voor de topman van Fortis is het resultaat ‘beter dan verwacht’. Mittler: “Normaal blijft er 5 tot 10 procent van de aandelen over.”

Analisten

Ook de aandelenanalisten dragen een verpletterende verantwoordelijkheid. Op 23 september 2008 blijft het beleggingsadvies voor Fortis bij Bank Degroof gehandhaafd op “kopen”. Ter informatie: dat advies wordt gegeven na de historische ontwikkelingen bij Lehman Brothers in de VS. Hier klopt iets niet. Waarom blijft het advies bij Bank Degroof op ‘kopen’? Het advies wordt gegeven op dinsdag 23 september, slechts drie dagen voor het eerste feitelijke faillissement van Fortis, op vrijdag 26 september.

Bankcommissie

In een analyse van de kredietcrisis duidt De Standaard vijf boosdoeners ‘dicht bij huis’ aan: Maurice Lippens, Jean-Paul Votron, Didier Reynders, Guy Quaden en Jean-Paul Servais. Over de instelling van die laatste schrijft Karin de Ruyter dat “de CBFA (nu: FSMA) blijkbaar nooit veel vragen heeft gesteld bij de risico’s die de Belgische banken de voorbije jaren zijn aangegaan. Evenmin als bij de overname van ABN Amro door Fortis.”

De CBFA was gewoon niet opgewassen tegen de gigantische pletwals van Fortis en zijn adviseurs. Alleen al op het dossier over de integratie van ABN Amro werkte bij Fortis, rechtstreeks of onrechtstreeks, maar liefst 1.000 man. Econoom Peter Praet geeft dat ook eerlijk toe: banken liggen net een paar stappen voor op de toezichthouders. Een versterking van de toezichthouders zal bitter weinig verschil maken.

Boekhouders

Maar ook de boekhouders lieten steken vallen. Volgens de Nederlandse oud-accountant Jules Muis moeten accountants of revisoren niet alleen kijken of hun klanten wel netjes volgens de regels rapporteren. Muis vindt dat de accountants ook een maatschappelijke taak hebben. “Ze moeten daarom durven waarschuwen als ze grote risico’s voor het financiële systeem zien ontstaan”, stelt hij in een interview. Alleen moeten de accountants eerst begrijpen hoe de complexe financiële producten en mechanismes werken. “Als je niet begrijpt hoe die werken, kun je als accountant ook geen verantwoordelijkheid nemen voor de resultaten die ermee worden behaald”, stelt Muis.

Aandeelhouders

En ja, de aandeelhouders dragen de eindverantwoordelijkheid in dit fiasco. Elk afzonderlijk hadden ze de mogelijkheid om op elk moment van de lange lijdensweg van Fortis te zeggen: “Het is genoeg geweest. Ik verkoop mijn aandelen.” Uiteraard zijn er verzachtende omstandigheden. De analisten bleven herhalen dat Fortis een goede belegging was. De toplui van Fortis bleven hun geloof in het bedrijf belijden zonder dat ze wisten hoe het bedrijf er werkelijk voorstond – zoals voormalig topman Herman Verwilst op vrijdag 26 september 2008. Sommige Belgische journalisten juichten de goede afloop van de gedurfde overname van ABN Amro in het najaar van 2007 toe, in koor zelfs. Dat zijn allemaal verzachtende omstandigheden, maar de aandeelhouders blijven de eindverantwoordelijkheid dragen voor hun beslissingen.

Besluit

Laten we eindigen met een citaat van econoom John Kenneth Galbraith. “Een gevaarlijk cliché in de beurswereld stelt dat alles van vertrouwen afhangt. Een niet-aflatend wantrouwen is veel beter.” Beleggers zouden dit citaat moeten inkaderen en boven hun bureau hangen.