Kaliningrad, het vroegere Koningsbergen, is een stukje Duitsland dat nog altijd door Rusland is geannexeerd. De stad werd in 1945 verwoest tijdens het offensief van het Rode Leger in Oost-Pruisen. Van de 150.000 burgers die dat overleefden, stierven er kort daarop 130.000 door ontbering, uithongering en massamoorden. De overlevenden werden daarna naar Duitsland gedeporteerd.

Toch is er in Kaliningrad nog steeds een piepkleine Duitse minderheid: 7.000 mensen, nauwelijks 0,8 procent van de bevolking. Zij zijn echter geen afstammelingen van overlevenden uit het oude Koningsbergen. Zij zijn destijds door de Sovjets naar Kaliningrad gestuurd, meestal tegen hun zin. De stad verwoest, bijna alle Duitsers vermoord, de overlevenden verjaagd. “Mein Liebchen, was willst du noch mehr?” Maar voor sommigen is het nooit genoeg. De oorlog mag nooit eindigen. De anti-Duitse haat mag nooit geminderd worden.

Kant beklad

De Russische overheid vindt dat de stad nog verder ‘ontduitst’ moet worden. Dat werd pijnlijk duidelijk toen een volksraadpleging werd gehouden over de keuze van historische namen voor enkele nieuwe regionale vliegvelden. Toen bleek dat de filosoof Immanuel Kant de meeste stemmen zou krijgen, volgde in de media een boosaardig propagandaoffensief. Die campagne bereikte een sovjetachtig dieptepunt toen een commandant van de Russische Baltische Vloot verklaarde dat Kant “een verrader” was, en dat niemand “van ons” zijn boeken heeft gelezen. Het graf en het standbeeld van Kant werden met verf overgoten. En kijk, hoe wonderbaarlijk toch! In de laatste dagen dat gestemd mocht worden, kreeg Elizabeth Petrovna plots zoveel stemmen dat zij over Kant sprong. Elizabeth wie? Tja, een dochter van Peter de Grote.

Het blijft niet bij die hetze tegen Kant. De jaarlijkse herdenking van de acteur, schilder en schrijver Mueller-Stahl, geboren in Tilsit (in Oost-Pruisen, nu in Oblast Kaliningrad) werd afgelast. Om directeur Viktor Gofman van het Duits-Russische Huis te liquideren, beschuldigde men hem van “het promoten van nazisme en extremisme en het populariseren van de Koningsbergse dichteres Agnes Miegel”, die inderdaad een naziverleden had, maar die in West-Duitsland een dappere woordvoerster werd van de ‘Heimatvertriebenen’. Gofman had het zeldzame geluk vrijgesproken te worden van die absurde beschuldigingen, maar hij was een gebroken man. Hij kreeg een hartaanval en moest ontslag nemen. Hij werd vervangen door een fanatieke Rus.

Museum

Dat het niet om ideologie gaat, maar om blinde anti-Duitse haat, blijkt nog duidelijker uit de “ontduitsing” van het Historisch Museum in Kaliningrad, waar nog enigszins aandacht werd besteed aan het Duitse verleden van de stad. Het museum wordt ‘uitgezuiverd’. De toegewijde Russische directrice werd afgezet. Zij had culturele contacten onderhouden met Duitsland, Polen en Litouwen, en zelfs met de diaspora van overlevenden uit Koningsbergen en hun nakomelingen, die nu in Duitsland wonen. De directe aanleiding voor haar liquidatie was één foto in een tentoonstelling over de Koningsbergse pacifistische schrijver Bobrowski, ondanks zijn Slavische naam een echte Duitser. Op die foto was Bobrowski te zien in het uniform van korporaal van de Wehrmacht.

Het was de idiootste aanleiding die men had kunnen verzinnen. Bobrowski had altijd geweigerd lid te worden van de NSDAP. Hij behoorde tot de ‘Bekennende Kirche‘ die alle samenwerking met het regime afwees. En ondanks zijn christelijke inspiratie werden enkele van zijn werken in de Sovjet-Unie op grote schaal gedrukt. Maar dat hielp allemaal niet. Hij was een Duitser, dus moest hij verdwijnen. Overigens, er waren ook Russen in Koningsbergen die Kant en het Duitse historische verleden van ‘hun’ stad openlijk verdedigden. In het Russisch weliswaar. Misschien absurd, maar daarom niet minder moedig.

Kerstmis

Pas nu vond ik de tijd de opname te bekijken van het programma ‘Das Adventsfest der 100.000 Lichter’ van ARD. Ja, daar zat oppervlakkig entertainment in dat niet mijn smaak was, maar ik was toch aangenaam verrast door de traditionele en christelijke invulling van dat programma, met christelijke kerstliederen, oude sprookjes en met kinderen in folkloristische kledij. Dit ging niet alleen over geschenken, en niet over een seculier winterfeest. Dit ging echt over Kerstmis, met de geboorte van Jezus. Er was bijvoorbeeld een filmpje over een zesjarig Duits jongetje dat het ‘vredeslicht’ mocht gaan halen in de Geboortekerk in Bethlehem, en dat op het podium de grote kerstkaars mocht aansteken en het vlammetje doorgeven aan andere kinderen. Ik zie het de tv-zenders in België niet doen.

Ja, ik heb mijn vizier al dikwijls op de Duitse media gericht, en volgend jaar zal ik dat opnieuw moeten doen. Maar hier toonde een grote tv-zender toch nog een stukje van een vriendelijk, christelijk en onschuldig Duitsland, dat in de nieuwsberichten nooit meer aan bod komt, maar dat nog steeds bestaat. Frohe Weihnachten!