Di Rupo (PS) was duidelijk: “Laten we van 2019 het jaar van de herovering maken.” Dat leidde tot hét nieuws van de maand: de spraakmakende lijstvorming binnen de N-VA. Komt die kwartdraai Vlaams van De Wever er ook omdat de partij weer communautaire scherpte zoekt? En was het communautaire dan niet dood en begraven? Een korte grabbel in de nieuwspot van de voorbije dagen kan verhelderend zijn…

Interessant waren de nieuwjaarsrecepties die naargelang het ging om Franstaligen en Vlamingen wel in een andere realiteit leken plaats te vinden. Vlaamse partijen focusten op de arbeidsmarkt en identiteit (migratie, Marrakesh), Franstalige op sociaaleconomische bekommernissen. Vooral Franstaligen vallen voor de hesjesretoriek, in het kielzog van de zuiderburen.

Dat heeft dan weer veel te maken met de sociaaleconomische verschillen. Wallonië en Brussel blijven haperen op grote afstand van Vlaanderen, met  dubbel of driemaal zoveel werklozen, met veel meer leefloners, maar ook met meer kleine, ongeruste middenstanders. Dat dit verschil veel te maken heeft met andere opvattingen over migratie, is daar een afgeleide van. Volgens de statistieken van VDAB (Arvastat) is meer dan een derde van de Vlaamse werklozen allochtoon.

Economie

De cijfers van Arvastat zijn boeiend. Het Vlaams Gewest telt 67,2 procent werkende mannen en vrouwen, het Waals Gewest 57,7 procent en het Brussels Hoofdstedelijk Gewest 49 procent. De laagst gerangschikte Vlaamse provincie (Limburg met 66,2 procent) scoort nog beter dan de hoogst geplaatste Waalse provincie (Luxemburg met 62,4 procent). Cijfers die ingaan tegen het ‘fake news’ van al wie – al jaren – zegt dat het over de taalgrens anders en beter wordt.

Belgische cijfers maskeren wel meer grote regionale verschillen. Neem nu die over faillissementen (Graydon). Die stagneren op hoog niveau, liet Graydon weten. Juist of niet? De stagnatie komt puur op het conto van Brussel (+14,8 procent tegenover 2017). In de andere gewesten daalt het aantal.

Of neem de arbeidsmobiliteit. Begin januari sloegen de West-Vlaamse bedrijven nog eens alarm. Ze krijgen hun vacatures niet ingevuld. Volgens Het Nieuwsblad zijn er al 18.000 Franstaligen aan de slag bij West-Vlaamse bedrijven. Klinkt goed, maar … het gaat vooral om Fransen. “Dubbel zoveel Fransen als Walen”, zegt Bert Mons, algemeen directeur van VOKA West-Vlaanderen. Promo en acties in Wallonië (website vouseteslesbienvenus.eu of een Tour de Wallonie, waarbij de werkgevers Waalse politici opzoeken en mee jobbeurzen organiseren in Henegouwen) volstaan niet. Misschien moet het debat over arbeidsmobiliteit maar eens wat harder worden gevoerd.

Politieke verschillen

Ook de politieke verschillen tussen noord en zuid in dit land zijn bijzonder groot.  Ze zitten in ieder hoekje van elk verkiezingsonderzoek. Neem nu de blancostemmers (proteststemmers). ULB-politicologe Emilie Van Haute gaf in Knack de cijfers: in Vlaanderen stemde 11 procent blanco of ongeldig, in Wallonië 18 procent en in Brussel zelfs 21 procent. Franstalige kiezers, “doorgaans meer centrumlinks” hebben volgens haar minder vertrouwen in de federale regering dan de centrumrechtse Vlaming.

Cultuur

Bepalend zijn ook de culturele verschillen.  Voorop de vette kluif van de taaltoestanden in Brussel en Vlaams-Brabant. We gaan er hier niet op in, maar dezer dagen verscheen hierover boeiende info (vierde Taalbarometer, analyse van prof. Jan Degadt in Knack, pittige cijferreeksen van prof. Eric Ponette in de Artsenkrant).  Daarover later meer.

Opvallend was het Franstalig verzet tegen de regeling van inschrijvingen en schoolkamperen dat ermee gepaard gaat. De Franse gemeenschapscommissie in Brussel riep een belangenconflict in en het decreet blijft daardoor ‘on hold’. Binnen Vlaanderen is de levensbeschouwelijke breuklijn hierover eindelijk overbrugd, maar “een communautair conflict gooit roet in het eten”, jammert Karel Verhoeven in De Standaard.

Ook terug van weggeweest is de discussie over een betere werking van de Brusselse politie. Naast de N-VA lieten ook minister Pieter De Crem en Brigitte Grouwels (CD&V) duidelijk verstaan dat hun partij dat dossier op tafel wil leggen bij de komende federale regeringsvorming. Niet communautair? De Franstalige reacties waren duidelijk. In Brusselse ‘groene’ middens werd Grouwels meteen een “Vlaams paard van Troje” genoemd (Zakia Khattabi).

Soms illustreren ook kleinere zaken het cultuurverschil, over de kleinste thema’s. Zo ging het de voorbije dagen over crematies, populair in Vlaanderen (67 procent), maar veel minder in Brussel (54 procent) en Wallonië (39 procent).

In Knack pleitte Louis Verbeke voor een complete scheiding tussen de Vlaamse en de Franstalige Justitie: “Laat Vlaanderen toe te investeren in eigen rechtbanken. Justitie heeft in België twee gezichten.” Het pragmatischer Vlaamse rechtssysteem zou sneller en efficiënter kunnen zijn, zoals in Nederland, aldus de oud-voorzitter van de Vlerick Business School.

Verkeer

Ook inzake mobiliteitskwesties (aanpak files, luchtvervuiling, sluipverkeer) willen de drie gewesten niet hetzelfde. Vlaams minister van Mobiliteit Ben Weyts (N-VA) wil een uitgebreide ‘slimme’ kilometerheffing vanaf 2024 of 2025, niet alleen op snelwegen en hoofdwegen, maar op alle Vlaamse wegen. Meer inkomsten, minder files. Kan lukken, kan mislukken. Brussel en Wallonië zien andere prioriteiten. Wallonië wil vanaf 2026 alle auto’s van voor de Euro 5-norm van zijn wegen weren. Brussel wil dan weer dieselwagens verbieden vanaf 2030. En de (vooral fiscale) verschillen zijn nu al groot.

En het milieu ten slotte? In Knack zegt de West-Vlaamse zanger Wannes Cappelle dat hij kwaad loopt, omdat België er niet eens in slaagt een klimaatakkoord te ondertekenen “door communautair geharrewar”. Hij zal niet de enige zijn die dat vindt. En niet de eerste die klaagt en zaagt, maar geen remedie kan bedenken om Vlamingen en Franstaligen over dit thema hetzelfde te doen denken.

Veel verschillen dus, die niet eens abnormaal zijn, gezien de andere geografie, de historisch verschillende infrastructuur, dichtheid van bevolking en wegennet, andere kijk op fiscaliteit … Blijven we kibbelen of zoeken we een oplossing? Het begint bij ‘verse’ aandacht voor het communautaire, de belangrijkste zaken eerst.

Transfers

“Als de toekomst op het Belgische federaal niveau niet meer kan worden veiliggesteld, dan moet dat op deelstaatniveau gebeuren. Een confederale staatsstructuur is dan niet het doel, wel het middel… Een bypass voor een ontoereikend beleid op federaal niveau”, stelt Trends-hoofdredacteur Daan Killemans.

Hij wijst erop dat Wallonië nog dik in de problemen zit en suggereert dat Vlaanderen nog maar eens “mogelijk nog één keer de portefeuille zal moeten bovenhalen om het confederalisme af te kopen”.

Ook Louis Verbeke had het in Knack nog eens over die geldstroom: “Vlaanderen staat voor enorme uitdagingen, maar het transfereert jaarlijks nog 7 miljard euro naar Wallonië en draagt de volledige last van de staatsschuld. Samen 15 miljard euro. Dat is veel meer dan de transfer van West- naar Oost-Duitsland. En dat op een moment dat onze economie dringend investeringen nodig heeft en de vergrijzing op ons afkomt. Vlaanderen transfereert zijn economie kapot”, aldus de gewezen topadvocaat in Knack. Ondanks alle nepnieuws hierover: tijd dat het weer hierover gaat.