Als u zich in de haren krabt bij MeToo, troost u, want u bent niet alleen. MeToo is een fontein van pikanterieën, uitgestalde misdrijven, ontsteltenis en overdrijvingen. Dr. Jan Carlier is geneesheer, seksuoloog, psychotherapeut en auteur. Hij weet waar hij het over heeft, want hij begeleidt reeds dertig jaar slachtoffers en daders van seksueel misbruik en seksueel grensoverschrijdend gedrag. Die ervaring vertaalt hij in wetenschappelijke teksten en in een steunbetuiging aan MeToo maar met kritische vragen aan hen: You- Too? De dokter bekijkt de twee kanten van de kwestie.

Een zondagmorgen is geen taboe voor dr. med. Jan G. Carlier. De kwieke, prille zeventiger, met witgrijze kuif, heeft koffie en koek klaargezet in zijn dokterskabinet, met een relatiecentrum op hetzelfde adres, in Roeselare. Buiten beieren de klokken over West-Vlaanderen. Dr. Carlier publiceerde zopas twee boeken over seksueel wangedrag. Het ene is wetenschappelijk en uitgegeven bij C. de Vries-Brouwers, terwijl het andere, uitgegeven bij Polemos, een essayistische polemiek is die positie kiest in de heibel over MeToo. Het dikke “De dramatische gevolgen van seksueel misbruik” heeft een voorwoord van mr. Jef Vermassen. Volgens cijfers worden in België 8,9 procent van de vrouwen en 3,2 procent van de mannen voor hun achttiende jaar slachtoffer van seksueel misbruik.

Dr. Carlier: “MeToo en YouToo?” is een kritische steunbetuiging voor degenen die seksueel grensoverschrijdend gedrag uit de wereld willen bannen. Ik hoop dat het bijdraagt tot een gesprek, tot een verheldering, tot het zo dicht mogelijk benaderen van het gestelde doel.

’t Pallieterke: Waarom kritisch?

Jan Carlier: Kritisch, ja, want de discussie, de toon, de voorbeelden en de verwerking in de media leiden naar een slechte tweedeling: mannen zijn duivels en vrouwen zijn engelen. In mijn praktijk zie ik die polarisering veel minder tot zelfs niet. Ik haast mij meteen, of alle woede valt over mij heen, te zeggen -, en in het Polemosboek schrijf ik dat verschillende malen uitdrukkelijk, want je loopt op eieren – dat seksueel misbruik een zwaar misdrijf is en seksueel grensoverschrijdend gedrag verwerpelijk. Zonder pardon. Wat niet belet dat er met meer gezond verstand over moet gerapporteerd en nagedacht worden. Het is allemaal zo wit en zwart, zwart en wit, en ik heb altijd graag de verschillen, de nuances gezien. Dat zit er bij mij in van bij mijn twaalf jaar bij de jezuïeten. Ik heb mededogen met slachtoffers én met sommige daders. Die laatste pleit ik zeker niet allemaal vrij. De waarheid is evenwel dat er echte schurken zijn onder de daders, maar ook ‘dummies’. En mogen we de vraag stellen of potentiële slachtoffers in sommige omstandigheden ook niet voorzichtiger zouden horen te zijn? YouToo dus? Ik wil eerlijkheid en verantwoordelijkheidszin aan beide kanten. Geen brandstapels in de media voor om het even welke dader op basis van feiten die we niet eens concreet mogen kennen, maar zeker ook geen brandstapels voor vrouwen met korte rokjes of decolletés.

Alle mogelijke grenzen moeten weg, maar tussen mannen en vrouwen moeten ze volgens #MeToo hoger worden opgetrokken?

Precies. Alle grenzen vervagen, maar die ene grens moet scherper bewaakt worden. Politiek is het de mode om open grenzen in te stellen, economisch is de globalisering een wereld zonder horden, en ethisch moet haast alles kunnen. Eigen toiletten voor mannen en vrouwen zijn verwerpelijk.

Transgenders zoeken geen begrip, zij eisen met interviews en boeken het applaus en toejuichingen op voor hun durf en transformatie. En precies in die westerse wereld, waar grenzeloosheid en normloosheid het parool is, zet men de grote stekels op als er door de gepredikte bandeloosheid meer seksueel misbruik of grensoverschrijdend gedrag is. Hoeveel kans op succes maakt dan de uitzondering?

Leidt MeToo tot een debat?

Neen, zowat iedereen sympathiseert met MeToo, en wie afwijkt wordt uitgespuwd. Ik zou ook graag willen dat het seksueel misbruik stopt, maar op korte of middellange termijn is dat niet realistisch en zeker niet op de manier waarop MeToo en de media daarmee omgaan. Seksualiteit is te complex, te dubbelzinnig van natuur. Mannen en vrouwen hebben duizenden jaren andere patronen ontwikkeld en die veranderen niet in een handomdraai.

Wakkeren de media het probleem aan?

Bart De Pauw, Lode Vereeck, Jan Fabre worden meteen op de mediatieke pijnbank gelegd. Het kleineren van grote figuren staat garant voor hoge lees- en kijkcijfers, dat is een. En twee: alleen de gerechtelijke onderzoekers kennen de finesses van dossiers waarnaar journalisten dikwijls alleen maar het raden hebben. Toch wordt het leven van die drie personen, en andere mensen in zo’n situatie, meteen kapotgemaakt. Op televisie klinkt het woord ‘misbruik’, maar wat is er precies gebeurd, en hoe? Bij een moord wordt tot in de details verteld of het slachtoffer is gewurgd, neergeschoten of neergeknuppeld. Je kan je zo een beeld vormen over de ernst van de gebeurtenis. Dat is niet zo bij het passe-partoutwoord ‘misbruik’ en dat beschadigt de daders en de slachtoffers. En niemand leert welke concrete gedragingen in welke omstandigheden niet door de beugel kunnen.

U pleit voor een verjaringstermijn voor klachten over misbruik en grensoverschrijdend gedrag?

Zeker. Seksueel misbruik en seksueel grensoverschrijdend gedrag slaan wonden, meestal hele diepe wonden. Hoe moeilijk is het echter om bewijzen aan te dragen na 20 jaar? Je zit als slachtoffer volop in een grijze zone. Zet je in de plaats van een rechter, die zal in zijn beoordeling het argument van redelijke twijfel laten meetellen. Slachtoffers van seksuele misdrijven verdringen nogal dikwijls wat er is gebeurd, maar dan nog blijft het misbruik onbewust wel altijd ergens knagen. Is er toch een levendige herinnering, dan riskeert die lange tijd hun leven echt om te woelen. Gezonder zou het zijn indien we slachtoffers snel zouden kunnen helpen opdat ze veel vroeger naar een vertrouwenspersoon, een arts of naar de politie zouden stappen. Dat moet aangekaart worden in de opvoeding. Als een vrouw reeds 20 jaar ongelukkig is omwille van seksueel misbruik waarover zij nooit gepraat heeft en waarvoor zij nu pas aanstuurt op een veroordeling, na 3 jaar al die stap zou zetten, dan zou ze 17 jaar aan geluk kunnen winnen.

Beweegt de slinger terug de andere kant op? Duikt na de seksuele vrijbuiterij een Victoriaanse preutsheid op?

Zo scherp zou ik het niet formuleren. Wel is het zo dat het niet de eerste maal in de geschiedenis van de seksualiteit is dat er na een vrijgevochten tijd een sobere periode aanbreekt. Denk aan de libertijnse boeken, gedichten en beelden van de 18de eeuw met daarna de 19de eeuw met burgerlijke, preutse fatsoensnormen.”

De westerse wereld is lawaaierig en verliest de pedalen?

Ik ga op sommige vlakken niet te snel mee in de toevallige windrichting, en vandaag is dat minder populair, maar het zij zo. Men moet niet meteen meedraaien met de wind. Ik gaf voorlichting op scholen en in verlovingscursussen, waar ik onder meer vertelde dat het ongepast is te vrijen waar kinderen bij zijn, dat drie kussen onder vrienden charmant en kameraadschappelijk zijn, maar dat dit niet met iedereen en in alle omstandigheden passend is. Zelfs met vriendinnen en kennissen moet je dat niet doen op een raadpleging of een therapiesessie… Er waren ooit etiquetteregels, maar wie kent die nog? Nochtans, die regels leerden net wat afstand te houden. Maar onderwijzers en leraren zijn op vandaag geen ‘mijnheer of mevrouw’ meer, artsen geen ‘dokter’ meer, maar iedereen is ‘Jan of Hilde’. Jongelui vernemen niet meer concreet wat hoort en wat niet hoort. Traditioneel was er voor het huwelijk een lange vrijage waarin men stapje voor stapje geestelijk en lichamelijk kennis maakte. Die etappe wordt nu veelal overgeslagen en dat leidt meer dan goed is tot ‘ongelukken’. Nog altijd zijn haast en spoed zelden goed.

Is het verschil tussen mannen en vrouwen eigen aan de natuur?

Biologisch in elk geval, gedragsmatig door natuur en cultuur. Maar vooruitstrevende kringen, gevolgd door de media en de spraakmakende gemeenschap, trachten het biologische deel te ontkennen. Wat in contrast staat met de wetenschappelijke poging om homoseksualiteit als natuurlijk te aanzien. Deze geaardheid zou wel moeten wortelen in de natuur; het verschil tussen man en vrouw echter niet. Raar. Dat laatste verschil zou, zeggen extremisten, alleen maar een keuze zijn, iets maakbaars. In het zijn van mannen en vrouwen bestaan wel geen starre patronen. Vrouwen zouden eerder mikken op welzijn, mannen op vrijheid, maar die schaal is glijdend voor de beide geslachten. Bovendien, het klinkt zo traditioneel, maar de grote Goethe was correct toen hij schreef: ‘In de beperking toont zich de meester.’ Dat is seksueel en relationeel eveneens waar.

Liefde is geen ‘fun’?

Liefde niet, lijfelijke liefde kan dat zijn. Lijfelijke liefde heeft een hevig moment, een Tabor-ogenblik. Men beleeft mogelijk de ‘fun’, maar nooit hetzelfde diepe gelukzalige gevoel bij een tocht naar de hoerenbuurt als bij de eigen lang vertrouwde partner. Een prostitueebezoek is allicht als champagne in een plastic bekertje. Maar wie gelooft dat die ‘fun’ er voor altijd is, maakt zich begoochelingen. Het wezen van begeerte is dat zij nooit voldaan is en oneindig is. Bij een nieuwe auto verlang je ook al meteen naar een nieuwe vaatwasmachine. Goedele Liekens en andere seksgoeroes op de buis kunnen nog zoveel receptjes aanbieden, een doorlopende roes van seksuele beleving is een illusie. De tv-seksuologen hebben nuttig werk geleverd, maar het moet op televisie prikkelend en plezant zijn. Ik heb twintig jaar geleden voorgesteld aan de VRT om een reeks te maken over seks en relaties, en ik ontving het antwoord dat daar geen kat naar zou kijken.

Is de vervrouwelijking van de vertrouwenscentra voor seksuele misdrijven een probleem?

Het Vertrouwenscentrum Kindermishandeling West-Vlaanderen – dat ik heb gesticht en nog steeds voorzit – heeft vandaag twee mannen, waaronder de directeur, en twaalf vrouwen in dienst. In de branche is een vervrouwelijking bezig zoals die plaatsvindt in de geneeskunde, de magistratuur, de klaslokalen en de psychiatrie. In de samenleving heeft MeToo het beeld versterkt van de man als roofdier, als lustjager, en de vrouw als slachtoffer daarvan, terwijl we beide geslachten moeten aanspreken om de beoogde verandering te krijgen.

Wat te doen?

Men moet vanaf zijn jonge jaren leren omgaan met verschillen, met grenzen, met etiquette, ook op seksueel vlak. Dat is het algemene stramien, voeg daar dan bijvoorbeeld een publieke lijst aan toe van 15 handelingen, situaties die fout zijn in de omgang tussen mannen en vrouwen. In Nederland was er een tv-programma waarin vriendelijk en kordaat werd uitgelegd hoe en wie en in welke volgorde je iemand groet. Dat is basiskennis voor beschaafde menselijke omgang, zoiets is denkbaar voor seksuele omgangsvormen. Bovendien, gebruik je gezond verstand. Koop voor kindjes van vier geen soortement bh’tje. Seksualiseer die kleuter niet. Loop als vrouw niet halfnaakt rond, en man, sluit je gulp. De mode met topjes en strings scherpt de honger naar seksueel contact aan, en met een leven van haast grenzeloos genot dat aan iedereen wordt voorgespiegeld, bereid je de humus voor MeToo.


Gemengde scholen hoeven niet

Co-educatie zou zorgen voor een betere omgang tussen jongens en meisjes, en ipso facto later tussen mannen en vrouwen, aldus een mantra na mei 1968?

Jan Carlier: “De co-educatie is twintig jaar breed bezig. Iedereen doet mee. En het heeft weinig positiefs opgeleverd. Beter zou zijn om in hun eigen scholen jongens op te voeden tot goede mannen en meisjes tot goede vrouwen. Voorwaarde daarvoor lijkt mij dat zoveel mogelijk een mannelijke leraar de jongens voorleeft en een vrouwelijke lerares de meisjes. Kinderen beginnen te puberen rond twaalf jaar en pas dan komt de seksuele aantrekkingskracht en toenadering. Doe toch niet mee als ouder aan de nonsens om met gespeelde of overtuigde blijdschap te melden dat je zoontje van acht een vriendinnetje heeft. Zo maak je van een kind een vroegrijpe vent. Of je de vroege co-educatie kan terugschroeven in Vlaanderen is onbespreekbaar geworden, hoewel ze in die twee decennia zeker niet tot een betere omgang tussen mannen en vrouwen heeft geleid. Je stelt bijvoorbeeld vast dat vrouwen snel uitgekeken geraken op ‘softies’, op mannen die handiger zijn in het verschonen van een pamper dan zijzelf. Werk samen, geniet samen, maar leer het verschillend zijn kennen en erkennen.”


MeToo en YouTou

In de loop der eeuwen zijn er steeds regels en wetten geweest die probeerden het seksuele gedrag van mannen en vrouwen in toelaatbare banen te leiden.

Maar omdat die blijkbaar hun kracht verloren en omdat de samenleving aan hoge snelheid veranderde, moet een beweging als MeToo wel de fakkel overnemen en erop hameren dat mannen meer respect zouden hebben voor vrouwen en hen niet zouden zien en behandelen als seksuele prooien. Maar de vraag rijst hoe groot de slaagkansen zijn van MeToo en of de beweging de meest aangewezen middelen gebruikt en niet te eenzijdig is om te slagen in wat terecht haar streefdoel is.

Dit boek brengt daarvan voor het eerst een kritische analyse.

Het boek telt 118 blz. en is verkrijgbaar voor €14,00 (ISBN 978 94 9300 504 4). Te koop in de boekhandel, of via de webwinkel: www.polemos.be