Zelden gezien: de Belgische staat kan nu bijna gratis geld lenen. Een gevolg van het lagerentebeleid van de Europese Centrale Bank. Een beleid dat niet snel zal wijzigen en blijvende gevolgen heeft. Voor spaarders, maar ook voor politici die zich met de overheidsfinanciën moeten bezighouden.

Het kreeg vorige week te weinig aandacht: vorige maandag leende de Belgische schatkist 3,202 miljard euro met de uitgifte van obligaties. Niet zo bijzonder, ware het niet dat daarvan 0,987 miljard euro werd geleend met een obligatie van tien jaar, aan een historisch lage rente van 0,139 procent. Nog even en de rente op lange termijn wordt negatief, zoals in Duitsland het geval is. Waarbij de staat die geld leent er dus aan verdient. Trouwens, als men de inflatie aftrekt van de rentevoeten, dan blijkt dat de reële rente al een aantal jaren negatief is. Dat is in de 20ste eeuw maar twee keer kortstondig gebeurd, namelijk bij de heropbouw na de Eerste en de Tweede Wereldoorlog.

Is dat absurd? Neen. Alles is het gevolg van het lagerentebeleid van de Europese Centrale Bank. Begin juli werd duidelijk dat de ECB dit beleid ook volgend jaar zal aanhouden. Reden is dat de lage rente de economie moet stimuleren. Het raadt het sparen af en maakt het voor gezinnen en bedrijven interessant om te lenen. Tegelijk koopt de ECB overheidsobligaties op, waardoor de banken meer ruimte hebben om geld uit te lenen en zo de economie te stimuleren. Er wordt over gediscussieerd, maar dit expansief beleid zorgt er volgens voorstanders voor dat de groei in de eurozone niet is stilgevallen.

Lage inflatie door vergrijzing

Het ziet er niet naar uit dat aan dat beleid van lage rente snel een einde komt. De reden is dat de omstandigheden maken dat de inflatie (het algemeen prijspeil) zelfs bij een stevige economische groei niet snel of amper stijgt. In het verleden was de normale gang van zaken dat een lage rente de economie dermate stimuleerde dat het aantal banen steeg, de lonen sterk toenamen en de prijzen stegen door meer consumptie en meer vraag. Op dat moment werden de rentevoeten opgetrokken om een oververhitting van de economie tegen te gaan. Waarom gebeurt dat nu niet? Om te beginnen stijgen de lonen minder sterk door de loonmatiging, die de concurrentiekracht van de bedrijven moet ondersteunen. Bovendien heeft vrijhandel en internet de prijs van allerlei goederen en diensten doen dalen. Iets bestellen via bol.com of Amazon is vaak goedkoper dan in een winkel. En dan is er de vergrijzing. De groep gepensioneerden neemt toe en die mensen produceren minder, lenen minder, consumeren minder en sparen volop. Gevolg is dat dit de lage inflatie onderhoudt. Dat Europa dit meemaakt is niet uniek. Japan zit al twintig tot dertig jaar in dezelfde situatie. Men heeft daar geprobeerd het tij te keren door grote overheidsinvesteringen, maar dat effect is ondermaats gebleven.

Het logische besluit is dat de lage rente in Europa een blijver is. Dit heeft grote gevolgen op twee vlakken. Eén: de spaarders zien hun opgebouwde kapitaal langzaam maar zeker in waarde dalen. De bedragen op de Belgische spaarboekjes zijn de voorbije tien jaar verdubbeld, maar eigenlijk zijn de Belgen in die periode 5 tot 7 miljard euro verloren omdat de inflatie hoger lag dan de rente die ze voor het spaargeld kregen. Anders gezegd, de lage rente is een verborgen vermogensbelasting. Een sluipend en gevaarlijk gif.

En dan zijn er nog de politici. Die mogen de ECB op hun blote knieën danken voor het rentebeleid. Waarom? Omdat de lage rente de staatsschuld en de overheidsfinanciën onder controle heeft gehouden. Dat het federale begrotingstekort gedaald is van 3 procent in 2014 tot 0,7 procent vorig jaar is in belangrijke mate te danken aan de lage rentelasten op de staatsschuld. Keerzijde van de medaille is dat die lage rentevoeten de politici er niet toe aanzetten een doortastend sociaaleconomisch beleid te voeren. De dag dat de rente stijgt – over tien tot vijftien jaar – zullen de begrotingen zwaar ontsporen. De huidige discussie over een tekort van meer dan 10 miljard euro dat tegen 2024 moet worden weggewerkt, zal erbij verbleken.