Bij het horen van de naam jezidi’s denken velen automatisch aan de vervolging van deze religieuze minderheid door Islamitische Staat. Toen IS in 2014 Irak binnenviel, werden ze omwille van hun geloofsovertuiging meteen geviseerd. De mannen werden vermoord en de vrouwen werden als (seks)slavinnen verkocht. Tot zijn verbazing ontdekte onderzoeksjournalist Jens De Rycke deze religieuze minderheid echter ook in Armenië.

Al zeker sinds 1915 is er een jezidigemeenschap in dat land. Destijds werden ze tijdens de Armeense Genocide – net als de christelijke minderheden in het Ottomaanse Rijk – vervolgd en belandden sommigen na hun vlucht in het bijna uitsluitend christelijke Armenië. Daar zijn ze heden de grootse religieuze minderheid, met ongeveer 35.000 zielen.

In Aknalich, op ongeveer 35 kilometer van Jerevan, bouwt men momenteel de grootste jeziditempel ter wereld. Het is de bedoeling om van deze plaats een nieuw spiritueel centrum voor de kleine en zwaar vervolgde geloofsgemeenschap te maken. Naast de tempel bouwt men ook een museum en een groot conferentiecentrum om de gemeenschap te dienen. Het bouwwerk is al van ver in de omgeving te zien. De witte spits van het nieuwe gebedshuis zorgt ervoor dat de kleinere al bestaande tempel – die er vlak naast ligt – letterlijk in de schaduw staat.

Broedervolkeren

Mijn contactpersoon Muros ontvangt me en geeft een rondleiding op het domein. In een lange rij van beelden wijst hij naar het monument waarop de data van 1915 en 2014 staan. “Wat de herdenkingsdatum van 24 april is voor de Armenen, dat is 3 augustus voor de jezidi’s.” Op die dag herdenkt de jezidigemeenschap de gebeurtenissen van 2014 op de berg Sinjar in Irak. Toen zaten duizenden Jezidi’s zonder voedsel, water of medische zorg vast in de bergen terwijl ze door IS werden belegerd.

Muros: “Deze beide drama’s en de gemeenschappelijke tragische geschiedenis van vervolgingen scheppen een unieke band tussen onze volkeren. Weet je dat tijdens de Armeense Genocide meer dan 6.000 gedeporteerde Armeense families hun toevlucht vonden bij de jezidi’s in Sinjar? Een eeuw later is de cirkel rond, want na de inval van Islamitische Staat vonden jezidifamilies hun toevlucht in Armenië.”

We lopen langs een groot beeld van Tawsi Melek, de Pauwengel. Hij is de belangrijkste god in het jezidigeloof, maar net omdat ze hem aanbidden, worden jezidi’s vaak als duivelaanbidders beschouwd. De jezidi’s beweren een van oudste godsdiensten ter wereld te hebben. Hun geloof is uniek in de wereld, maar bevat wel elementen uit andere monotheïstische religies. Muros leidt ons verder naar de kleinere tempel, die nog steeds wordt gebruikt voor rituelen. Naast de grote pauw hangt er op de muur een grote afbeelding van Lalish, de heilige jeziditempel in Irak.

Denkt u dat, nu IS is verslagen, de vluchtelingen naar Irak zullen terugkeren?

Muros: “Alles wat er in de wereld gebeurt – goed en slecht – is de wil van God. Ons volk heeft al meer dan zeventig genocides overleefd, maar de laatste was bijna fataal. Er zijn jezidi’s die na de inval van Islamitische Staat in Irak naar Armenië zijn gevlucht, maar slechts een klein deel van hen is ondertussen terug naar Irak verhuisd. Er heerst onder de vluchtelingen nog veel angst voor een terugkeer van IS.”

Is er een toekomst in Armenië?

In een zaal vol oude mannen met dikke snorren ontmoet ik Mirza Sloyan, een Russische zakenman van jezidi-afkomst. Hij is de financier van het hele project. Hij vergaarde zijn kapitaal door na de val van de Sovjet-Unie uit de Kaukasus weg te trekken en economische kansen in Rusland te gaan zoeken. Het fortuin dat hij daar vergaarde, gebruikt hij nu om voor zijn gemeenschap in Armenië iets op te bouwen.

Mirza: “Ik beschouw Armenen en jezidi’s als broedervolken. Beide weten we wat het is om een genocide te overleven. Dat is een van de redenen dat we ons thuis voelen in Armenië. Hier heerst niet de angst dat we omwille van ons geloof door religieuze extremisten zullen worden vervolgd. Het leven hier staat in schril contrast met de toestand in Irak. Daar blijft de situatie voor jezidi’s maar verergeren. Eerst hadden we de genocide door Islamitische Staat, maar zelfs nu die verslagen is, worden we nog steeds van ons land verdreven. Daarnaast beschouwen velen in Irak ons nog steeds erger dan ongelovigen. Hierdoor hebben we in het Midden-Oosten geen rechten, en hebben we volgens mij helaas ook geen toekomst meer. Het Westen is veel te laat in actie gekomen. Ze hebben ons veel te lang aan ons lot overgelaten.”