Wat als u in uw supermarkt de keuze hebt tussen twee soorten bananen? Op het eerste pak staat “biologisch geteelde bananen”. De andere bananen zijn goedkoper, maar er kleeft een etiket op de verpakking met volgende tekst: “Bevat lysine, tryptogaan, E460, E461, E462, E464, E466, E467, asparaginezuur, riboflavine, ethylbutiraat, tyrosine, 3-methylbutaan, cystine en thiamine.” Wat zou u kiezen?

De meeste mensen zullen de eerste bananen in hun winkelkarretje leggen. En toch zijn de goedkopere bananen de betere keuze. Op basis van de gegeven informatie is er immers geen verschil tussen de producten. De opgesomde chemische stoffen, die overigens niet schadelijk zijn, komen voor in de natuurlijke samenstelling van alle bananen, ook de biologisch geteelde. Tussen onze perceptie van wat natuurlijk en gezond is en de werkelijkheid bestaan echter nogal wat verschillen.

De groeiende biomarkt

De westerse mens heeft een naïeve, romantische kijk op de natuur ontwikkeld. We zijn instinctief wantrouwig betreffende alles wat te synthetisch klinkt en we houden van de geruststelling dat ons voedsel op natuurlijke wijze wordt geproduceerd.

De supermarkten weten dat. Op onze vooroordelen over natuurlijke voeding baseren zij een steeds succesvollere verkoopstrategie om ons duurdere producten aan te smeren. Vooral gecertificeerde bioproducten doen het goed: die beloven ons een onaangetast milieu, een vollere smaak en, vooral, redelijk wat voordelen voor onze gezondheid.

De biomarkt kent dan ook een snelle groei. Delhaize noteerde in 2018 een stijging in de betreffende verkoop van 10 procent. Aldi en Lidl, allebei met hoofdzetel in Duitsland, het land met de meest bloeiende biomarkt, breiden ook in hun Belgische vestigingen hun bioassortiment uit. Carrefour opende dit jaar in ons land de eerste afzonderlijke biowinkel. Colruyt deed dat reeds in 2001: Bio-Planet maakt deel uit van de Colruyt-groep.

Net als bij Fairtrade (zie vorige week), moeten we ons de vraag stellen: komt de waarborg van het etiket overeen met de realiteit? En rechtvaardigt die de hoge prijzen? Dat blijkt allemaal serieus tegen te vallen. Erger, we betalen vaak een hogere prijs (gemiddeld 33 procent meer) voor producten die in werkelijkheid hun vermeende doel meer schaden dan dienen.

Obscurantisme

Een eerste nadeel van biologische landbouw heeft te maken met de beperkingen die ze zichzelf oplegt. Door een opbrengst die gemiddeld 20 procent lager ligt, moet meer landbouwgrond gebruikt worden voor dezelfde productie, wat nadelig is voor bebossing en biodiversiteit.

Een van de beperkingen van bioteelt is het verbod op genetische gemanipuleerde organismen. Dat is bizar, want ggo’s leveren net een enorme bijdrage aan milieuvriendelijke voedselproductie: ze vereisen minder irrigatie, meststoffen, pesticiden en grondbezetting en blijven langer vers, zodat er minder voedselverspilling is. Ze bevatten ook meer voedingsstoffen en vitaminen.

In het dogmatische wereldje van ecologisten is dergelijk obscurantisme meer regel dan uitzondering. Sommige biopropagandisten gaat er prat op dat dieren enkel homeopathische geneesmidddelen krijgen. Carrefour verzekert ons bijvoorbeeld dat de biologische honing afkomstig is van bijen die homeopathische medicijnen kregen. Het enige gekende voordeel van homeopathie, het placebo-effect, zal op Maya De Bij of Bella De Koe weinig indruk maken. We zitten hier niet ver meer van regendansen en voodoo-geneeskunde.

Gezondheid

Het vermeende voordeel voor de gezondheid van de gezinsleden is de voornaamste reden waarom klanten eerder voor een duurder bioproduct kiezen. Maar ook op dit vlak kan de biologische voedingsindustrie geen wetenschappelijke studies voorleggen om haar aanspraken te staven. Biogroenten en -fruit hebben geen grotere voedingswaarde, bevatten soms minder vitaminen, bieden geen grotere waarborg tegen schadelijke stoffen en zijn gevoeliger voor bacteriële besmettingen.

Dierlijke bioproducten scoren niet beter. Begin deze week moesten vier Belgische supermarkten biologische eieren uit de rekken halen wegens de overschrijding van de dioxinenorm. Brute pech? Neen, een voorspelbaar gevolg van de vrije uitloop die biokippen krijgen op kleinschalige boerderijen, waardoor ze in de grond voedsel vinden dat minder gecontroleerd en mogelijk vervuild is. In april gebeurde al hetzelfde met eieren van Coltruyt en Okay.

En de artificiële pesticiden die toch nog in onze voeding terechtkomen? Een Deense studie berekende dat het gezondheidsrisico overeenkomt met het drinken van één glas wijn om de drie maanden. In de EU wordt niet gelachen met voedselveiligheid.

De wezenlijke vergissing

Het voornaamste bezwaar tegen biologische landbouw is haar essentiële uitgangspunt: het gebruik van natuurlijke pesticiden is vaak schadelijker dan de synthetische varianten. Wat pesticiden doen, is doden: zij verdelgen insecten, parasieten en onkruid. Het maakt weinig uit of dat gebeurt met een natuurlijke verdelger of een synthetische doder. Vergif is vergif.

Pyrothine, waterstofperoxide, rotenone, nicotinesulfaat, azadirachtin en koper(II)sulfaat klinken als de boosaardige uitvindingen van Monsanto of Bayer Chemie, maar zijn bestanddelen van ‘natuurlijke’ verdelgers. Ze hebben niet alleen dezelfde nadelen als hun syntethische equivalenten, maar veroorzaken zelfs meer schade aan natuur en gezondheid door hun gebrekkige gerichtheid en de hogere dosissen die zijn vereist.

De grootste boosdoeners voor de menselijke gezondheid zijn de planten zelf. Meer dan 99 procent van de pesticiden in het menselijk lichaam zijn afkomstig van planten, die immers op natuurlijke wijze stoffen ontwikkelen om zich te verdedigen tegen parasieten en andere belagers. Om geen beroep te doen op artificiële verdelgers, zullen biologische telers vooral plantensoorten gebruiken met een hoge spontane aanmaak van pesticiden.

Ideologie

Biolandbouw is vooral ideologie. Het is met biovoedsel in dat opzicht niet anders dan met Fairtrade en plasticvrije verpakkingen. Je koopt enkel een idee. Je brengt een (geldelijk) offer en je denkt dat je iets doet voor de planeet en de gezondheid van je gezin. Maar je wordt eigenlijk bedrogen.

Het is een interessante commentaar op onze samenleving en haar dominante ideologieën dat de supermarkten op dergelijke grootschalige wijze commercieel misbruik kunnen maken van de naïviteit en het geweten van hun klanten. Veel heeft natuurlijk te maken met een pers die nauwelijks aan onderzoek doet op bevriend ideologisch terrein en meestal het spel gewoon meespeelt.