Met gematigd optimisme werkt informateur Paul Magnette stap voor stap aan een nieuwe federale regering. Het lijkt erop dat op termijn enkel het sociaaleconomische luik nog een hinderpaal wordt voor een door de PS gedroomde paarsgroene- of regenboogcoalitie. Hoeveel extra uitgaven? Hoeveel belastingen? Maar eigenlijk is het het migratie- en asielthema dat de grote spelbreker dreigt te worden voor Magnette. Welke Vlaamse partij stapt mee in een coalitie van het open grenzenbeleid?

Zit er een nieuwe asielcrisis aan te komen? In oktober van dit jaar waren er 3.000 asielaanvragen in België. Dat is duizend meer dan de piekperiode in de zomer. Tijdens de asielcrisis van 2015 waren dat er 5.000 tot 6.000 per maand. We komen nog niet in de buurt, maar het is het hoogste cijfer sinds die periode. Tot en met oktober waren er ruim 23.000 asielaanvragen, wat bijna evenveel is als in 2018. De 25.000 plaatsen in asielcentra zijn allemaal bezet.

Voor dit hoog aantal aanvragen worden twee redenen aangegeven. De eerste is dat België door zijn uitgebreid sociaal opvangnet een land van melk en honing is. Migranten die in Griekenland worden erkend, reizen toch door naar hier, want de sociale zekerheid is hier beter. Of afgewezen illegale migranten in Duitsland komen naar België. Al moet de specifieke Belgische aantrekkingskracht in een juist perspectief worden geplaatst. Ook in andere landen scheert het aantal aanvragen hoge toppen. Feit is wel dat wie “in het veld” met mensen spreekt, merkt dat België een aantrekkelijker land is geworden omdat andere landen qua procedures en integratieregels nog altijd strenger zijn. In scholen hoor je al lange tijd kinderen van allochtone origine met een Noord-Nederlands accent. Zij woonden eerst bij de noorderburen en zijn dan naar België afgezakt.

Tweede factor is de toestroom van Palestijnen en Latijns-Amerikanen (vooral uit El Salvador), die zowaar door bendes via vliegreizen over Zuid-Amerika naar Spanje worden gestuurd, waar ze visumvrij binnen kunnen. Dat ergert ontslagnemend minister voor Asiel en Migratie Maggie De Block (Open Vld), maar een visumverstrenging wordt Europees beslist en Spanje lijkt, met een regering van links en extreemlinks in de maak, niet van zin om daar verandering in te brengen.

Teveel focus op het sociaaleconomische

Deze elementen doen vermoeden dat informateur Paul Magnette (PS) met de verschillende partijen dit thema prioritair wil aanpakken, al ziet dat er in de praktijk niet naar uit. Hij werkt nu rond zes nota’s: migratie, het klimaat, sociale zaken, het verhogen van de werkgelegenheidsgraad, een efficiëntere overheid en een doortastender veiligheids- en justitiebeleid. Wat dat laatste betreft is er tussen de partijen de grootste consensus.

De grote hinderpaal lijkt het sociaaleconomische. Hoe denkt Magnette de Vlaamse partijen over de streep te krijgen? Door zijn eisen voor 8 miljard euro nieuwe uitgaven af te zwakken tot de helft, een kwart of een vijfde? Waardoor de belastingen om dit te financieren minder hoog zullen zijn? Het zou het glijmiddel zijn om CD&V en/of Open Vld over de streep te trekken en de N-VA eraf te rijden.

Een sociaaleconomische deal zou dan de springplank zijn naar een totaalregeerakkoord. Zo’n voorspelling is toch wat te optimistisch. Over asiel en migratie zal er toch een stevig robbertje worden uitgevochten. Wellicht legt men bij de huidige moeilijke formatie teveel de nadruk op het sociaaleconomische en dreigt het migratiethema de échte federale spelbreker te worden.

Voormalig staatssecretaris voor Asiel en Migratie Theo Francken (N-VA) voert momenteel de druk op, vooral richting Open Vld. Hij betreurt dat de ontradingscampagnes voor asielzoekers offline zijn gehaald. Hij wees erop dat vorige week dinsdag op één dag 275 asielaanvragen werden ingediend in het Klein Kasteeltje. Francken: “Op één dag. Dat is een absoluut record sinds vele jaren. Dus het loopt toch echt niet goed.”

Ook zal de N-VA’er een wetsvoorstel indienen voor een strengere gezinshereniging. Minister Maggie De Block zegt hem daarin te steunen. Wat zal de reactie van de PS zijn die met Open Vld een regering zal vormen? Om nog maar te zwijgen van Groen en Ecolo, grote voorstanders van een open grenzenbeleid.

Een nieuwe collectieve regularisatie van 100.000 illegalen?

We zijn nog ver van een finale regeringsformatie, maar naast de sociaaleconomische dossiers willen de linkse partijen ook inzake migratie hun slag thuishalen. In een paarsgroene coalitie of in de aangepaste regenboogversie (met CD&V en eventueel cdH) dreigen we 20 jaar in de tijd te worden terug gekatapulteerd. In 1999-2000 werd de snel-Belgwet ingevoerd en vond een collectieve regularisatie van meer dan 100.000 illegalen plaats. Recenter – in 2009 – werden meer dan 800 criminelen geregulariseerd.

Stappen Open Vld en CD&V in een regering die zo’n open grenzen asielbeleid voert? Of houden één of twee partijen het been stijf? In dat geval is een nieuwe regering nog veraf. Toch bestaat de vrees dat ze overstag gaan. De Open Vld door de steeds grotere interne druk van de links-liberale clan rond Bart Somers en Mathias De Clercq.

Bij de CD&V zou men zo’n beleid wel eens aanvaarden omdat de partij nu plots op een wolk zit. Met het duo Sammy Mahdi en Joachim Coens als mogelijke voorzitter is er in christendemocratische kringen enig optimisme te merken. Ook bij de conservatievere flank van de partij. Hun kritiek op de mogelijke versoepeling van de abortuswetgeving – een diabolisch plan, het mag gezegd – is meer dan terecht. Maar de vrees is dat de achterban in ruil voor die harde houding in ethische thema’s zich zeer soepel opstelt in andere dossiers zoals asiel en migratie.