Karel De Gucht heeft gelijk. Daar, ik heb het gezegd. Vooraleer u klaagt dat dit in tegenspraak is met het “briefje aan” van deze week, een vlammende lezersbrief schrijft of zelfs uw abonnement opzegt, wil ik u toch vragen om verder te lezen.

In De afspraak van vrijdag verklaarde de blauwe minister van Staat dat de kiezer moet ophouden om de politici en hun partijpolitieke spelletjes verantwoordelijk te achten voor het uitblijven van een federale regering. Hij meent dat het de kiezer zelf is die voor de aartsmoeilijke formatie heeft gezorgd.

De vergissing van de kiezer

Ik kan niet anders dan dat beamen, al was het maar omdat ik een paar weken geleden in deze rubriek precies hetzelfde heb geschreven: “Het zijn dus niet de partijen of onwillige politici die voor de patstelling hebben gezorgd. De kiezers hebben dat zelf gedaan, in Vlaanderen door rechtser te kiezen dan ooit voorheen, in Wallonië door linkser te kiezen dan ooit voorheen.”

Ik begrijp niettemin de boze reacties op de uitlatingen van De Gucht. Zijn verleden van cassante uitspraken hebben hem terecht een reputatie van arrogantie bezorgd. Zijn huidige analyse dat het allemaal “de schuld” (een woord dat hij zelf niet gebruikte, maar wel in de krantenartikels terechtkwam) van het electoraat is, lijkt veel op de minachting voor de kiezers die hij al eerder betoonde. In 2001 noemde hij de VB’ers mestkevers en stelde toen uitdrukkelijk dat de kiezers ongelijk hadden.

Het onvermijdelijke besluit

Karel De Gucht heeft dus gelijk, maar hij weigert besluiten aan zijn pertinente vaststelling te hechten. Hij stelt een structureel probleem vast – de kiezer die regeringsvorming vrijwel onmogelijk maakt -, maar geraakt dan niet verder dan wat ik begrijp als een impliciete boodschap aan de kiezer om voortaan anders te stemmen.

Iemand die wel bij het onvermijdelijke besluit terechtkomt, is politicoloog Carl Devos. Hij herinnerde er in De Zevende Dag aan dat niet alleen deze regeringsvorming en de recordonderhandelingen van 2010-2011 extreem lastig verliepen, maar dat ook in 2007 en 2014 slechts moeizaam een federale regering tot stand gebracht kon worden. De crisis is met andere woorden systeem-eigen. “Er is iets grondig mis met de bestuurskracht van ons federaal systeem”, besluit Devos. Hij vermoedt dat we naar een complete blokkering gaan, waardoor confederale oplossingen onvermijdelijk zullen worden.

De Gucht trekt die conclusie niet omdat hij vermoedt dat de kiezer zich onvoldoende bewust is van de gevolgen van zijn keuze en tot inkeer kan gebracht worden. Het doet denken aan de visie die we zo vaak voorgeschoteld kregen over het Brexit-referendum: een meerderheid van slecht geïnformeerde kiezers en vage proteststemmers die de kans moesten krijgen om hun mening te herzien na confrontatie met de gevolgen.

De kiezer volhardt

Nochtans blijkt het tegenovergestelde. In hogergenoemde bijdrage had ik al gewezen op het feit dat uit steeds meer bevragingen naar voor komt dat een duidelijke meerderheid van de Vlamingen van mening is dat België niet meer werkt en een steeds groter deel dan ook gewonnen is voor confederalistische oplossingen.

De meest recente peiling naar het kiesgedrag gaat helemaal in dezelfde richting. Net zoals de Britse kiezer twee weken geleden genadeloos het idee afstrafte dat het referendum over de Brexit enkel het resultaat was van onbestemde grilligheid, toont de Vlaamse kiezer blijkbaar geen enkel berouw voor zijn stemgedrag van mei. De aanslepende regimecrisis zet er hem geenszins toe aan om voor een van de traditionele partijen te stemmen die een compromis met links Wallonië zouden kunnen vergemakkelijken. Het is in tegenstelling het Vlaams Belang dat zijn hoogste score behaalt die ooit in een opiniepeiling werd gemeten.

Een smeulend vuur

Herman De Bode had het deze week juist voor in een interview met De Standaard: paars-groen zou voor de deelnemende Vlaamse partijen harakiri betekenen. Ik ben het ook met hem eens dat een dergelijke regering in Vlaanderen tot vormen van ‘burgerlijke ongehoorzaamheid’ kan leiden. De Vlamingen zijn niet het meest revolutionaire volkje ter wereld, maar je merkt dat zelfs weldenkende opiniemakers die nooit eerder op enige Vlaamse reflex konden betrapt worden, vandaag beseffen dat een regering Rutten I een brug te ver zou zijn. Ook de vrijwel algemene dreiging met rebellie van de Open Vld-burgemeesters was een duidelijk teken aan de wand. Er smeult iets dat snel in een algemene brand kan omslaan.

Vlaanderen is de grootste regio. Het is ook de regio die veruit het meest bijdraagt aan de schatkist. Vlaanderen heeft heel duidelijk rechts gestemd, rechtser dan ooit, en is van plan nog rechtser te stemmen. Vlaams Belang rekruteert een steeds grotere volkse achterban. De N-VA heeft een voet in huis bij ondernemers en zelfs bij de pers en andere opiniemakers. In geval van een linkse regering zonder meerderheid in Vlaanderen kan zelfs een klein incident leiden tot een grote Vlaamse mobilisering tegen de regering, het beleid en… België.

Reken daar nog bij dat deze regering hoe dan ook een besparingsregering zal zijn en daarnaast heel wat klimaatonzin moet bekostigen. Een sterk draagvlak zal absoluut onmisbaar zijn.

Franstalige halsstarrigheid

Het blijft merkwaardig dat in Vlaanderen een debat woedt over de vraag of Open Vld en mogelijk CD&V de linkse regering moeten gaan mogelijk maken die de Franstaligen willen. Waarom stelt niemand de omgekeerde vraag? Waarom zou bij de Franstaligen, die dan toch meer gehecht zijn aan het voortbestaan van België, die weinig bijdragen en veel ontvangen en die de minderheidsregio vormen, niet het besef mogen groeien dat zij toegevingen moeten doen aan wat leeft in Vlaanderen? Waarom was de nota Magnette doordrongen van rode en groene dogmatiek?

Weet men daar niet wat er leeft in Vlaanderen? Beseft men daar niet wat de gevolgen van paars-groen kunnen zijn? Of zijn het ideologische fanatisme en de afkeer voor het rechtse deel van Vlaanderen zo groot dat geen toegevingen mogelijk zijn? Ik denk dat het antwoord op elk van de drie vragen “ja” is.

Misschien maar goed ook. De kinderhand van de brave Vlamingen is gauw gevuld. Een regering PS-N-VA, met een paar gestes op gebied van immigratie en economie, en alles is weer vergeten. Maar zelfs dat is onbespreekbaar. Het weze zo.