Herman De Bode is een wereldburger die het leeuwendeel van zijn loopbaan beleefde aan de top van McKinsey, het strafste bedrijf voor managementadvies. Deze hogepriester van de wijze raad is N-VA’er, was betrokken bij het Manifest voor een Zelfstandig Vlaanderen uit 2005 en is voorzitter van de spoorwegonderneming Infrabel. In de lente werkt hij vlijtig op zijn Italiaanse wijngoed van vier hectaren. Hij heft symbolisch een glas van de eigen Chianti Classico op de onafwendbare confederalisering van België.

Herman De Bode heeft een ruim en kaal kantoor op de twaalfde verdieping van Infrabel. De locatie bezit een zuivere Belgische naam: het Marcel Broodthaersplein. Het surrealisme van deze dichter, schilder, knutselaar en provocateur ziet hij in het aanmodderende België, dus de beuk erin. Op een zonnige wintermorgen hoog en droog klinkt dat goed en is Brussel zelfs mooi.

’t Pallieterke: Verkiezingen schrikken u af?

Herman De Bode: Hoegenaamd niet. Ik vind het een goede zaak, want verkiezingen zullen de kans bieden om een politiek mandaat te bekomen voor de structurele hervorming van België. De vorige verkiezingen werden gekleurd door de migratie- en veiligheidsproblematiek, denk aan de moord op Julie Van Espen. Vlaams Belang haalde goede cijfers in West-Vlaamse en Limburgse dorpen waar een allochtoon de eerste voet nog moet zetten. Het thema leeft, maar het wordt niet het hoofdthema van de volgende kiesronde. De kern van nieuwe verkiezingen is: laten wij België verder knoeien, aanmodderen, kansen verspelen of geven we het een andere structuur? Iedereen met een greintje verstand weet dat verder doen zoals vandaag leidt tot volledige stilstand. Een ruk naar confederalisme is de uitweg die N-VA voorstelt, Vlaams Belang wil Vlaamse onafhankelijkheid. De regering-Michel is tot stand gekomen omdat één Franstalige partij samen wilde werken met de Vlaamse partijen, waardoor slechts een minderheid van Brussel en Wallonië was vertegenwoordigd. Dit is democratisch ongezond en hopelijk niet voor herhaling vatbaar. Je kan geen centrum-linkse regering in de Wetstraat hebben met Vlaanderen dat voor drie vierde centrum-rechts heeft gestemd. Een volgende federale regering zal de weg inslaan naar het confederalisme.

Confederalisme blijft een troebele soep?

(slagvaardig) Neen toch? Alle macht in een confederatie gaat naar de regio’s en die bepalen wat zij willen samen doen, bijvoorbeeld het leger, de douane, de transportinfrastructuur. Kern van de gesprekken daarover is wie welk deel van de centrale diensten zal betalen. Wat zeker moet gesplitst worden, zijn de sociale zekerheid en de belastingen, want de beide bevoegdheden zijn de kern van elk politiek beleid. Het deuntje “de mensen liggen daar niet wakker van, zij denken aan hun pensioen” is naast de kwestie. De splitsing van de sociale zekerheid geeft bijvoorbeeld Vlaanderen de kans om een ander en moderner pensioenbeleid te voeren dan het federale België. Dat gaat eveneens op voor de belastingen, de hefboom voor elke politieke doelstelling.

Wallonië zal daar niet van willen weten?

Politiek Wallonië rijpt voor het confederalisme. In Wallonië en Brussel wonen verstandige mensen en de kwaliteit van de studiedienst van de PS is geen verzinsel. Wallonië beseft dat België moet herbouwd worden, wil het zijn tweehonderdste verjaardag halen. Voor de Walen zullen zich overgangsproblemen stellen en die kunnen met open vizier bekeken worden. Niks belet om een aanpassingsperiode te bepalen van bijvoorbeeld tien jaar om in het zuiden de noodzakelijke fiscale en sociale hervormingen door te voeren. Voor Brussel als stadstaat van de 19 gemeenten zullen onderhandelingen eveneens tot een leefbare uitkomst leiden.

N-VA publiceert geen confederale catechismus die het op één miljoen exemplaren in de brievenbussen, eventueel met een Franse versie voor Brussel en het zuiden, schuift?

N-VA, waar ik met genoegen lid van ben, weet verdorie goed wat het wil en heeft daarover teksten en ideeën. Het siert de partij dat zij tot nu toe niet met een Barnum-campagne over haar confederale blauwdruk is begonnen. Zij kan dat moeilijk doen om de huidige regeringsonderhandelingen niet te blokkeren. Hoe duidelijker wordt dat verkiezingen naderen, hoe meer helderheid de partij zal brengen over haar confederale voorstellen. Wat mij meer verbaast dan de voorlopige confederale terughoudendheid van N-VA, is de stilzwijgendheid van CD&V, Open Vld en sp.a over de structuur van België. Hoe willen zij de onbestuurbaarheid oplossen, welke voorstellen hebben zij? Of laten zij de analyse en de oplossing volledig over aan Bart De Wever en zijn partij? De structuur van België is na 190 jaar cohabitatie van de Belgen de meest klemmende kwestie. Als CD&V, Open Vld en sp.a met stomheid geslagen blijven over deze uitdaging, dan is hun nieuwe electorale debacle een feit.

Is confederalisme niet erg moeilijk om uiteen te zetten?

Hoegenaamd niet. Een goede studiedienst, die ondersteund wordt door een goede communicatiecel, moet slagen in de zogenaamde ‘elevatortest’, de lifttest. Die houdt in dat je met iemand instapt op de vijftiende verdieping en voor de lift stopt op het gelijkvloers moet je kristalhelder kunnen vertellen wat je wil. De liftgezel dient op etage nul te begrijpen wat de kern is van je idee en wat de belangrijkste uitvoeringsmaatregelen zullen zijn.

En Vlaams Belang?

Het VB is voorstander van een uitgesproken separatisme, trouwens een Waalse uitvinding van Jules Destrée, een socialist die een eeuw geleden begreep wat de Vlaamse meerderheid op de duur zou betekenen voor de Franstaligen. Het VB is voor mij niet de duivel en tegen enkele van de programmapunten zeg ik ja. Anderzijds ben ik een pragmaticus en is het begrijpelijk dat VB in Wallonië nooit een partner of partners zal vinden om de onafhankelijkheid mogelijk te maken. Dat is een troef van N-VA, want alhoewel de mening van de Franstaligen over de partij schommelt tussen afkeer en nieuwsgierigheid, blijft Bart De Wever in het zuiden een gesprekspartner.

De haven van Antwerpen zou wel meteen het slachtoffer kunnen zijn van Vlaamse onafhankelijkheid?

(nvdr. Herman De Bode vist het boek van Remi Vermeiren over Vlaamse onafhankelijkheid, getiteld “België, de onmogelijke opdracht” uit zijn aktetas.) Dat kan je niet menen? Vlaanderen is niet Catalonië, een al met al klein deel van Spanje. Wij zijn in een situatie als Tsjecho-Slovakije en de Europese Unie kan de onafhankelijkheid van Vlaanderen, noch die van Wallonië, belemmeren. EU-Brussel weet erg goed dat zich in de volgende jaren in Europa staatkundige veranderingen zullen voordoen, zoals de mogelijkheid van een onafhankelijk Schotland en een hereniging van de Ierse Republiek en Noord-Ierland. Als wij open en democratisch evolueren naar twee nieuwe landen, met een eventueel gedeeld gebied Brussel, dan zal de EU zo verstandig zijn om zich niet te laten manipuleren om dat te beletten, dus zal het evenmin actie ondernemen om de haven van Antwerpen te hinderen of te sluiten als grote Europese invoer- en uitvoerhaven. Remi Vermeiren heeft daar in 2014 met “België, de onmogelijke opdracht” verstandige hoofdstukken over geschreven. Het is typisch en doodjammer dat de Vlaamse kranten, ook de dagbladen die zich kwaliteitskranten noemen, zes jaar geleden dat studiewerk links hebben laten liggen. (lacht) Ik had het boek van Remi niet bij om daaruit voor te lezen op de raad van bestuur van Infrabel, maar ik wist dat het in ons gesprek nuttig kon zijn.

U bent sedert 3,5 jaar de voorzitter van Infrabel, het overheidsbedrijf voor de spoorweginfrastructuur, een van de drie vennootschappen van de vroegere unitaire onderneming NMBS. Wordt de huidige NMBS dan een bondsspoorweg, zoals de Zwitserse en de Duitse spoorwegmaatschappij?

Dat hoeft toch absoluut niet? De topologie van België verandert niet door het confederalisme en zelfs in geval van onafhankelijkheid is een dergelijke structuurwijziging niet noodzakelijk. Unilever, luchtvaartmaatschappijen, Nestlé, om slechts die te noemen, werken internationaal en dekken lokale markten waar, zeker in de voedingssector, de voorschriften verschillen van land tot land. Confederalisme is geen titanenwerk. Ook vandaag werkt het Belgische ministerie van Financiën met zeer regionale, lokale structuren, wat haast een voorspiegeling is van een confederatie. Alleen aan de top veranderen er mensen en raden.

Hoeveel punten op tien geeft u de Vlaamse economie vandaag?

Spontaan antwoord ik 7, maar ik heb geen steekproef bij de hand of een heuse actuele studie. Nu, intuïtie is ook waardevol en ik kijk met bewondering naar sectoren als de biotechnologie, de farmacie, de financiële technologie en naar kleppers als Umicore, Barco, Katoennatie en een resem andere ondernemingen. Met de terugblik naar mijn jaren bij McKinsey beoordeel ik de ontwikkeling van de Vlaamse economie als positief. De sleutel is ondernemingszin, ondernemingslust, zin voor innovatie en goede voorwaarden die de Vlaamse en de federale overheid scheppen. Minder gelukkig ben ik over de overname van onze grote banken, met uitzondering van KBC en Belfius, door het buitenland. Fortis en in een zekere zin ook ING springen daarbij meteen in het oog. Terwijl het financiële leven en de financiering van ondernemingen ingewikkelder wordt, zijn die laatste twee banken minder betrokken bij de Vlaamse bedrijfswereld. Dat structurele gebrek wordt niet goed gemaakt door de grote pot risicokapitaal waarover Vlaanderen vandaag beschikt. Het is goed dat dat zaaigeld en de zogenaamde private equity (private investeerders) er zijn, maar die richten zich op nissen, niet op de meerderheid van onze ondernemingen.

De Belgische economie draait behoorlijk op een politiek kerkhof?

(lacht) De eerste les die je daaruit moet trekken is dat de federale en de Vlaamse politici veel minder dan zij doen uitschijnen greep hebben op de economische bloei. Die is afhankelijk van de internationale economische gezondheid, van de open internationale markt, van de nukken en gebaren van China en de VS. De tweede les is dat een regering in lopende zaken een korte-termijn-stabiliteit meebrengt en ondernemingen houden van vaste omstandigheden. De regering-Wilmès verhoogt bijvoorbeeld de belastingen niet, want krijgt daarvoor geen mandaat. Er is dus meer rechtszekerheid dan onder een vlijtige, drammerige regering. Wat uiteraard geen reden is om niet actief een federale regering te vormen, want die stabiliseert de lange termijn.

Bezuinigen en een sluitende begroting vindt u noodzakelijk?

Neen, met de huidige ultra-lage intresten is een begroting in evenwicht geen verplichting. Ik volg Nobelprijswinnaar Krugman, die pleit voor het verlaten van een deel van de economische orthodoxie. Hij verdedigt het kortstondig loslaten van het beginsel van begrotingen in evenwicht om grote en intelligente overheidsinvesteringen met een effect op de lange termijn uit te kunnen voeren. In Belgisch verband moet ik daar als correctie aan toevoegen dat het uiterst belangrijk is dat er een regering komt met een centrum-rechts beleid, want die neemt evenwichtige en verstandige budgettaire beslissingen. Een linkse regering met een programma zoals het voorstel van PS-chef Magnette leidt op de korte en de lange termijn tot ontsporingen die wel eens heel lang zouden kunnen doorwegen.

De euro is een goede matras onder de Belgische politieke stuurloosheid?

Met of zonder een Belgische federale regering geeft de euro inderdaad geen krimp. Dat zou andere koek zijn als België nog zijn eigen frank moest beheren. Nogmaals, 90 procent van het Vlaamse binnenlandse product is afhankelijk van de economische werelddynamiek en de vrijhandel. Zijn wij mee in China, hebben wij oog voor Ethiopië en andere Afrikaanse landen die beloftevol zijn en vandaag klaar staan voor de sprong die Bangladesh en Vietnam ondernamen een of twee generaties geleden?

De Nationale Bank werkt aan een noodbegroting?

Een goede zaak is dat. De Nationale Bank heeft de kennis en de mensen om boeiende voorstellen te doen. Uiteraard is de volgende fase niet dat de Nationale Bank beslist, maar wel dat de politiek de keuzes maakt op basis van de voorzet van de technocraten van de centrale bank.

De Vlaamse regering is slecht gestart?

Deze Vlaamse regering betaalt leergeld voor haar communicatie, niet meer of niet minder. De krachtlijnen van het regeerakkoord van minister-president Jambon zijn zeer goed. Over de communicatie van die basistekst kan je vragen stellen, alhoewel. Jan Jambon koos voor budgettaire orthodoxie en minimale besparingen. Het is stemmingmakerij van De Standaard en De Morgen om hem te beschuldigen van hardvochtigheid en zijn team een besparingsregering te noemen.

Denkt u bij de lossere begrotingstucht aan de Europese Green Deal?

Klimaatinvesteringen zijn noodzakelijk, daarover is geen onenigheid. Nieuwe technologieën waarin Vlaanderen actief is of kan worden, passen in een rol voor de overheid. Niet als eerste viool, wel als partner om goede randvoorwaarden te scheppen voor eco-ondernemers. Wat dat betreft slaat president Trump de bal mis. Hij remt de verbetering van het milieu af en vlucht uit de internationale akkoorden. Met kwalijke gevolgen voor de vernieuwing van Amerikaanse producten. Innovatie stimuleren is de sleutel. Vergelijk ook eens bijvoorbeeld de besturingssystemen van Boeing en Airbus. Die van de Amerikaanse vliegtuigbouwer zijn ‘klassiek’, terwijl de digitale stuursystemen van de Europese producent efficiënter en beter zijn.

De Green Deal lokt de overheid sterker in de bedrijven, in sectoren met avant-garde-vondsten. Is dat geen verdere etatisering?

Ik noem dat geen etatiseren, want de Green Deal mijdt een sovjetstrategie met een centraal plan en een oneigenlijke rol voor de staat. Het stoort mij niet dat de overheid bijvoorbeeld mee klimaatbeheersingstechnologie initieert, mits zij dat loyaal koppelt aan de creativiteit van uitvinders en ondernemingen.