Theo Francken (42) is N-VA-Kamerlid en gewezen staatssecretaris voor Asiel en Migratie. In de Vlaamse politieke peilingen staat hij steevast in de top 3 van populairste politici. Hoewel zijn partij er op veel plaatsen op achteruitging bij de laatste verkiezingen, hielden de Vlaams-nationalisten in Vlaams-Brabant stand onder zijn lijsttrekkerschap. Wij spraken met hem af in het gemeentehuis van Lubbeek – waar hij burgemeester is – en hadden het over de christenen in het Midden-Oosten, ‘cancel culture’, Black Lives Matter, samenwerking met het Vlaams Belang en de aanslepende regeringsformatie. Enkele uren na ons gesprek werd aangekondigd dat PS-voorzitter Paul Magnette en N-VA-voorzitter Bart De Wever samen naar de koning trokken in het kader van de regeringsonderhandelingen.

U had naar verluidt een drukke laatste parlementaire week?

De laatste plenaire heeft tot kwart na zes à halfzeven geduurd. Het was dus een echte marathonzitting. Maar ik hou daarvan, moet ik zeggen. Ik ben sinds een jaar weer parlementslid. Dat parlementaire metier doe ik wel graag. Het zit ook echt in mijn vingers. Ik ben een politiek beest. Ik ga ermee slapen, ik sta ermee op, dat is al twintig jaar zo.

Bent u liever parlementslid dan minister?

Het is anders. Minister van eender wat? Dan ben ik liever parlementslid. Maar een ministerpost waar ik echt in geloof, waar ik voor ga, waar ik ook al jaren zelf voor strijd? Dan wil je ook wel zelf het stuur in handen hebben. Ik vind wel dat als je kritiek hebt en je kan het daarna zelf doen, dat je het dan ook wel moet doen en bewijzen. Niet eerst kritiek hebben en dan constant die hete aardappel wegduwen, zo werkt het natuurlijk ook niet.

Een van uw laatste wapenfeiten was de resolutie ter bescherming van religieuze minderheden in het Midden-Oosten. U ijvert al langer voor de bescherming van de christenen in de regio. Ook daar kreeg u kritiek op.

De christenen in het Midden-Oosten zijn bijzonder slecht bejegend, maar niet alleen de christenen. Kijk naar de Alevieten, kijk naar de Yezidi, kijk naar de Druzen. Het is daarom dat onze resolutie praat over de bescherming van de religieuze minderheden in het Midden-Oosten, Noord-Afrika en het Nabije Oosten. We noemen niet alleen christenen, we houden het breed. Maar de christenen in Syrië werden toch wel heel slecht bejegend? Iedereen heeft toch de beelden gezien van gebombardeerde en in brand gestoken kerken? Christenen werden echt specifiek geviseerd. De Yezidi ook. Als er een groep Yezidi humanitaire visa hadden gevraagd via een contactpersoon, via hetzelfde procedé, dan had ik dat ook toegestaan.

Maar nog over de affaire Kucam, ten eerste die zaak loopt. Dat is een gerechtelijk onderzoek. Dat duurt wat lang, maar dat loopt. Ik ga me daar voor de rest niet over uitspreken. Ten tweede heb ik in totaal met 16 van die contactpersonen gewerkt en die andere 15 worden niet geviseerd. Die mensen zijn op een correcte manier naar hier gehaald. Er is één iemand waar er mogelijk – mogelijk, het moet na een jaar en half allemaal nog bewezen worden – iets mis is gelopen. Maar ik sta nog altijd achter de redding van die mensen.

Dat concept van een humanitaire luchtbrug voor die minderheid op dat moment in Syrië, ik sta door voor 100 procent achter en ik zal dat op élk forum wereldwijd blijven verdedigen, sans gêne. En wat men er dan van vindt? Dat de racisme-roepers racisme roepen. Kunnen die nog iets anders?

U ondertekende onlangs een opvallend pleidooi voor de vrijheid van meningsuiting. Staat die onder druk?

Een aantal Britse academici heeft een initiatief gelanceerd en een aantal Nederlandse academici heeft dat overgenomen. Het initiatief kwam vanuit de gerenommeerde rechtsfaculteit van Leiden, waar mensen als Paul Cliteur en Afshin Ellian doceren. Het gaat eigenlijk vooral over die ‘cancel culture’: standbeelden en televisieprogramma’s die weg moeten.

Kijk naar de heisa rond FC De Kampioenen, moet ik er nog een tekening bij maken? Kuifje in de Congo, andere oude strips zoals Urbanus en Nero, Karl May over de indianen, mag dat nog verkocht worden? Waar stopt het eigenlijk? De VRT doet dat al een tijd, met de culturele kam erdoor gaan. Ze communiceren daar te weinig over. Dat zijn toch wel interessante vragen om in het parlement te stellen, wat er allemaal niet is uitgezonden. Dat is nu allemaal per toeval uitgekomen. Aflevering één en drie worden uitgezonden en aflevering twee niet. Toen heeft iemand de vraag gesteld waar aflevering twee eigenlijk is.

Het gaat toch allemaal ver? Met wat mag nog gelachen worden? Stereotypen, dat is bepaalde karakteristieken of kenmerken – als die al zouden bestaan – uitvergroten. Zoals een Hollander die gierig is en een Belg die dom is. Heel veel humoristische programma’s hebben daar wel wat van. Dus je moet daar wel mee oppassen. Op den duur ben je de humor aan het aanvallen.

Denkt u dat Black Lives Matter al veel heeft bijgedragen aan het uitbannen van racisme uit de samenleving?

Ik stond met grote ogen te kijken hoe er alweer een trend van over de oceaan kwam overgewaaid. Zwaar geweld van de politie tegen burgers? Toon dat dan aan. Ik heb er nog niet veel voorbeelden van gezien, wel veel getoeter. Terwijl het comité P en de onderzoeken lopen, is er niet zoveel van aan. Daarmee spreek ik niet iedere politieagent individueel vrij. Er zullen zeker ‘bad cops’ tussen zitten. Dat kan haast niet anders op een korps van vele tienduizenden. Maar het overgrote deel van onze politiemensen doet op een zeer consciëntieuze, rationele en respectvolle manier zijn werk en dat soms in heel moeilijke omstandigheden. Kijk naar de cultuur van geweld tegen politie en brandweerdiensten in de Brusselse straten. Dan vind ik dat wel heel bitter dat het één zoveel aandacht krijgt, terwijl er over het andere niet wordt gepraat.

Ik denk niet dat de manier waarop zij het aanpakken de samenleving kalmeert. Ik denk dat dat het ontstoken weefsel nog verder doet ontsteken. Anderzijds, het is niet dat ze niks in gang hebben gezet. Je hebt nu wel een commissie rond dat koloniaal verleden. Je hebt ook die excuses gehad van de koning. Ik had niet verwacht dat 2020 corona en excuses van de koning aan Congo zou brengen.

Bij de vorige verkiezingen ging uw partij erop achteruit.

[onderbreekt] Niet in Vlaams Brabant!

Waar ligt de oorzaak van die achteruitgang? Uw partijgenoot Jan Peumans zei onlangs in dit blad dat uit de regering stappen een slechte beslissing was.

Neen, dat was geen slechte beslissing. Soevereiniteit blijft een heel belangrijk punt voor onze partij, zeker op het vlak van migratiewetgeving. Dat de regering daarover gevallen is, dat is een vergissing geweest. Maar die schuld ligt niet bij ons. Wij pleitten voor een onthouding, maar dat kon niet, dat moest erdoor geduwd worden. Dat is voor hun rekening. Er speelde wel veel meer dan alleen dat hoor. Als je kijkt naar waar Charles Michel nu zit. Dat probleem was voor mij oplosbaar binnen de politieke context van Zweeds. Daar is op een bepaald moment niet voor geopteerd. Dat betreur ik nog altijd, maar het is wat het is.

Ik denk dat er drie punten zijn die de achteruitgang verklaren. Ten eerste de communautaire stilstand. Ten tweede de grote migratiecrisis, waarbij een deel van de bevolking heel kwaad is geworden op het systeem. Ik denk dat niemand dat ons persoonlijk kan verwijten, maar dat men daar heeft afgehaakt en dat men heeft gezegd dat het gewoon forser moet. Ten derde de aanslagen, het terrorisme en jihadisme. Dat heeft ook een aantal mensen naar radicaal-rechts gedreven om het signaal te geven dat het gewoon genoeg is geweest. Tot slot heeft iedere provincie zijn eigen DNA, zijn eigen figuren en zijn eigen dynamieken. Dat mag je ook niet onderschatten.

En nu, regeringsdeelname of geen regeringsdeelname, is dat geen catch-22 voor jullie?

Dat wij niet in de meest comfortabele politieke situatie van het land zitten, dat weet toch wel iedereen denk ik? Daar moet je geen politiek analist voor zijn. We zijn de grootste, dus dan is het evident dat je verantwoordelijkheid neemt. Maar we hebben de verkiezingen natuurlijk niet gewonnen. We zullen wel zien hoe het loopt. Het zal wel van de inhoud afhangen. Ik heb geen schrik van het ene of het andere scenario. Als je schrik hebt in de politiek, krijg je slaag. Dat is een heel duidelijke wet.

Wat is voor u een goed akkoord met de PS?

Ik heb altijd gezegd dat ik op zich nooit een probleem heb gehad met een paar sociale correcties. Ik blijf achter het Deense model staan: een sociaal rechtvaardig beleid, maar zonder dommigheden op het vlak van veiligheid en migratie. Streng maar rechtvaardig, dat moet de rode lijn zijn.

Op het vlak van het communautaire moet er duidelijk zicht zijn op een grondige hervorming van het land. Want het is gewoon op. Deze gezondheidscrisis toont aan dat je veel efficiënter moet kunnen werken. Voor mijn part wordt dat gewoon allemaal overgeheveld naar deelstaten, zodat we dat allemaal zelf kunnen beslissen, eventueel met minimale coördinatie op het nationale niveau.

U heeft nooit principieel een regeringsdeelname met het Vlaams Belang uitgesloten, zolang hun voorstellen binnen het “mensenrechtelijk en wettelijk kader” vallen. U en uw partijvoorzitter hebben er nochtans zelf voor gepleit om bepaalde internationale verdragen te herinterpreteren.

Maar niet het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens. Het ging om de Conventie van Genève, die achterhaald is. Voorstellen als het opsluiten van alle asielzoekers, ook de echte vluchtelingen, vallen echter buiten het Europees juridisch kader. Het voorstel van Van Langenhove daarover werd totaal afgeschoten door de Raad van State. Ook dingen als een tienjarige migratiestop, zelfs een tienjarige niet-Europese migratiestop, gaan gewoon niet. Het recht op familieleven is een heilig principe in het EVRM. Dat is er ingekomen door conservatieve krachten. Willen ze dat eruit halen dan? Ik wacht nog altijd op hun voorstel daarover. Het is nog niet ingediend en dat gaat ook niet gebeuren, want binnen de dertig dagen wordt het door de Raad van State in de prullenbak gegooid.

Als een deel van de bevolking daarin trapt, moeten ze dat vooral maar geloven en doen. Niet al hun voorstellen zijn onrealistisch, maar wel veel. Ik lees het op de inhoudelijke merites. Hun voorstel over een burgerschapsexamen voor de nationaliteit vind ik bijvoorbeeld goed. Maar er zit wel heel veel juridische lulkoek tussen die gewoon niet gaat. Vroeg of laat komt die boemerang recht in het gezicht terug. Als ze in de regering zitten, gaat dat ook niet lang duren. Ik heb het gezien in Oostenrijk en in Nederland. De bevolking zal dan ook wel zien dat de wereldproblemen niet op een jaartje opgelost zijn en de gebraden kiekens in ieders mond vliegen.

Hoe vordert de regeringsformatie intussen? Uw partij is opmerkelijk discreet.

Wij zijn zeer discreet en ik ben daar zeer tevreden over. Ik vind dat Bart De Wever zich gedraagt als een Vlaams-nationaal staatsman. Ik heb daar respect voor. Ik heb een stukje geschreven gisteren: “A wise man once said nothing.” Als men dat principe wat meer had gehuldigd het afgelopen jaar, was er al lang een regering geweest met een akkoord dat ook goed is voor de Vlamingen. Ik denk dat heel veel mensen afgehaakt zijn omdat ze niet meer kunnen of willen volgen. Soms is het ook te infantiel en te vermoeiend. Maar goed, we zullen zien hoe het nu loopt. Er zal nu hoop ik eindelijk het een en het ander gebeuren.

Tot slot, gaat u nog op vakantie in eigen land?

Normaal gezien gingen we naar het buitenland, maar dat gaat niet door omwille van de tweede golf. Ik wil dichtbij mijn gemeente zijn als het misloopt. We hebben hier een heel zware infectie in een rusthuis gehad en dat wil ik absoluut niet opnieuw meemaken. We gaan zeker even naar de zee of de Ardennen, dat zullen we nog wel zien. Maar we zullen wel dichtbij Brussel blijven. Het was de grootste crisis in vele jaren en we moeten als politici onze verantwoordelijkheid nemen.