Sino-Indiaans grensincident

Lange tijd bleef het betrekkelijk rustig aan de feitelijke grens tussen India en China, tot dat ene incident zich kort geleden voordeed. Op zich was het geen losstaand feit, maar het effect van een strategische evolutie die zich jaren geleden al ingezet heeft. Verwacht wordt dat incident deze trend zal verscherpen en versnellen.

Men zou er een zekere vorm van ironie in kunnen zien dat het eerste dodelijke treffen tussen China en India, beiden kernmogendheden, met stokken en stenen plaatsvond. Een intrusie van Chinese troepen, de zoveelste die de voorbije weken opgetekend werd, botste op Indiase collega’s, met een clash als gevolg. Vanuit een hogere positie zouden de Indiërs nog wat stenen op hun hoofd gekregen hebben, goed voor een twintigtal slachtoffers. Hoeveel er aan Chinese zijde gevallen zijn, is niet geweten, toch niet officieel. Peking maakte nauwelijks melding van het voorval, maar volgens bepaalde Indiase bronnen was de schade aan Chinese zijde beduidend groter. Wat er ook van zij, een escalatie kon vermeden worden en het steviger geschut, gaande van tanks tot kanonnen, dat de twee protagonisten wat verderop voorhanden hadden en hebben, bleef waar het was.

Feitelijke grens

Juridisch is de situatie aan en rond de 3.500 km lange grens alles behalve duidelijk. Wie nu precies wat controleert, is al jaren het voorwerp van getouwtrek. In totaal gaat het om een gebied, qua oppervlakte vergelijkbaar met de Benelux, die langs de lijn loopt, want dat is die grens eigenlijk. De naam die men eraan geeft spreekt boekdelen: “Line of Actual Control,” kortweg LAC. Dat er heel wat grijze zones bestaan, letterlijk en figuurlijk, doet geen afbreuk aan de realiteit dat men ze doorheen de jaren de facto stabiel heeft weten te houden. Actual control dus. Ook nu na het incident trouwens.

Onmiddellijk gingen topmilitairen rond de tafel zitten om de situatie te ontmijnen. Bewust uiteraard van de risico’s van wat dreigt te gebeuren als deze twee mastodonten botsen. Samen tekenen ze voor zowat één vijfde van de wereldeconomie, maar onderling bestaan reële verschillen. De Chinezen zijn talrijker, maar wegen bovendien economisch en militair veel zwaarder. Niet enkel is de Chinese economie vijf keer de Indiase, ook het defensiebudget ligt drie keer hoger dan wat India er tegenaan gooit. Maar dat conventioneel de Chinezen duidelijk domineren, maakt het net zo gevaarlijk. Alle twee beschikken ze immers over een arsenaal aan kernwapens.

Onvermijdelijke reactie

In de analyse van een voorval als dit bekleedt de waaromvraag natuurlijk een centrale rol. Men kan de verhoogde Chinese activiteit niet op conto van het toeval schrijven, er moet een goede reden zijn. Sommige analisten menen dat het net een reactie is op een aantal initiatieven die door India genomen werden. Reageerde Peking, net als Pakistan met wie het opperbeste relaties onderhoudt, op de vorig jaar genomen Indiase beslissing het autonoom statuut van Kashmir te schrappen? Er werden recentelijk door India een aantal restricties op Chinese investeringen opgelegd, ook dat kan een rol gespeeld hebben.

Maar misschien moet het allemaal zo ver niet gezocht worden. De voorbije jaren heeft India fors geïnvesteerd in en rond de LAC, wat feitelijke gevolgen genereert voor deze de facto grens. Dat er een Chinese reactie kwam, is niet zo verwonderlijk, maar in diplomatieke kringen stelde men vast dat het handelen beduidend agressiever was dan men zou verwachten. Het plaatje is pas volledig wanneer ook een blik geworpen wordt op de ruimere strategische achtergrond.

Indiase keuze

Als reactie op de steeds dominantere Chinese politiek in Azië, is New Delhi zich steeds uitdrukkelijker op de VS gaan richten. Ze doen heel bewust niet mee aan dat Chinese gordelproject (Belt and Road-project) en volgen met argusogen hoe de Chinese marine steeds explicieter aanwezig is, ook in de Indische Oceaan. Trouwens, net de plek waar het grensincident plaatsvond bekleedt een belangrijke strategische positie in dit Chinees gordelproject, wat iets te opvallend is om toeval te zijn.

Opmerkelijk ook is ook de wijze waarop de banden aangehaald worden met de andere zogenaamde Quad-landen, een kwartet van ‘China-sceptische’ landen, waar naast de VS ook Australië, Japan en Vietnam deel van uitmaken. Op zich is het geen alliantie, eerder een losse structuur, maar er vloeien steeds meer initiatieven uit voort, waarvan gemeenschappelijke militaire oefeningen de meest zichtbare zijn. Wellicht zal dit grensincident bepaalde zaken in een versnelling brengen.

“We bevinden ons op een extreem belangrijk keerpunt in onze relaties met China,” merkte Nirupama Rao, een voormalig topdiplomaat en ex-ambassadeur in Peking, in The Economist op. “Er is een duidelijke asymmetrie tussen de twee landen. Dat India zijn relatie met de VS zal verdiepen en het defensiebudget de hoogte ingaat, is onvermijdelijk. En aangezien de twee partijen als het ware ‘investeren’ in die grens, dreigt een periode van verhitte momenten in het verschiet te liggen.” Ook onderzoeker Sushant Sareen ziet eenzelfde trend. “De tijd dat India op twee paarden kon wedden: zich dichter bij de VS positioneren, maar op zo een manier dat de frictie met China tot een minimum beperkt blijft, is voorbij,” schreef hij vorige week nog in Foreign Policy.