Israël en de Verenigde Arabische Emiraten

Dat Trump pronkt met het bereikte akkoord tussen de twee landen is volkomen normaal, ook al moet inhoudelijk het een en ander genuanceerd worden. De toenadering begon al vele jaren geleden, waardoor de deal minder een verrassing was dan men in Washington liet uitschijnen. En misschien wel het belangrijkste: eerder dan de verhoudingen in het Midden-Oosten te veranderen, is dit akkoord net het gevolg van een veranderd paradigma.

Vervang de naam Trump in het verhaal door pakweg Obama of Biden en de superlatieven zouden haast niet meer te tellen zijn. De realiteit is echter wat ze is, wat betekent dat de Amerikaans President het gesloten akkoord tussen Israël en de Verenigde Arabisch Emiraten (VAE) dan maar zelf als “enorm” en “historisch” bestempelde. Sterker nog: als hij herverkozen wordt, zo orakelde hij er nog bij, zullen 30 dagen volstaan om een deal met Iran te sluiten. Ach, het is met Trump zoals met die spreekwoordelijke vogel die zingt zoals hij gebekt is. Dit mag echter geen reden zijn om niet wat dieper te kijken.

Driemaal is scheepsrecht

Het predicaat historisch is gepast bij deze deal die ertoe strekt “normale diplomatieke relaties” aan te knopen (de term “vredesakkoord”, zoals men soms hoort, klopt niet wegens gebrek aan vijandelijkheden tussen beide landen) omdat het slechts de derde keer is dat een Arabisch land een dergelijke stap zet. Wanneer echter gekeken wordt naar de inhoud van dit en vorige akkoorden, dan wordt onmiddellijk het een en ander genuanceerd. Toen Egypte in 1979 de stap zette, was dat in ruil voor de Sinaï die het jaren ervoor tijdens de zesdaagse oorlog verloor. In het geval van Jordanië in 1994 ging de ondertekening gepaard met de hoop dat werk zou worden gemaakt van een Palestijnse staat. Maar de VAE moet het stellen met de opschorting van de regelrechte annexatie van de Westelijke Jordaanoever (of toch een deel ervan) door Israël, een plan dat door Amerikaanse druk sowieso al op de lange baan was geschoven. In ruil komen er tal van economische initiatieven, ook al moet nog heel wat concreet uitgewerkt worden.

‘Palestijnse kwestie’

Laten we echter niet te negatief worden. Dat wel wat genuanceerd kan worden, betekent niet dat het psychologisch effect van dit akkoord onderschat mag worden. En dat het überhaupt tot een overeenkomst kwam, wijst ook wel op wat geopolitieke verschuivingen in de regio. Een “win-win-win-lose” noemde Aaron Miller, verbonden aan Carnegie Endowment for International Peace, het akkoord. Een win zit erin voor Trump, de VAE en de Israëlische Premier Netanyahu, terwijl de Palestijnen aan het kortste eind trekken – nog maar eens. Voor zover het nog niet duidelijk was, wordt nu nog maar eens bevestigd dat economische belangen en vooral de aversie (en angst) tegen Iran zwaarder wegen dan de ‘Palestijnse kwestie’. Maar misschien is het zelfs helemaal verkeerd die link te leggen? Nog Miller: “De VAE en Israël streven hun beider belangen na, maar dat is iets anders dan het bewerkstelligen van vrede tussen de twee betrokken volkeren: Joden en Palestijnen. Zonder betrokkenheid van deze laatste, kan nooit een dergelijk akkoord bereikt worden.”

Volgen de Saoedi’s?

Illustratief voor deze paradigmashift in het Midden-Oosten is het gerucht dat andere staten zouden volgen. Mogelijk evolueren ook Oman of Bahrein in de richting van een vergelijkbaar akkoord. En zelfs Saoedi-Arabië wordt in diplomatieke middens vermeld, ook al blijkt hier het water nog wat te diep te zijn. Per slot van rekening is dit het rijkste en meest toonaangevende land van de regio, de plek ook waar Mekka en Medina liggen. Kroonprins bin Salman zou te vinden zijn voor zo’n stap, maar botst op heel wat weerstad. Nog een onderzoeker van Carnegie: “Er is een nieuwe elite in Saoedi-Arabië dat het voorbeeld van de VAE wil volgen, alleen heeft het land niet dezelfde vrijheid als de VAE om dergelijke stappen te zetten”.

11/9

Donald Trump mag zich dan al als de onbetwiste makelaar van het akkoord profileren (zij het via zijn schoonzoon die in de regio dé man van het Witte Huis is), in werkelijkheid is dit de vrucht van een toenadering die al jaren geleden begon, in een periode toen er nog lang geen sprake was van politicus Trump. Na de aanslagen van 11 september 2001 bleek dat de terroristen Dubai gebruikt hadden als financiële hub om de vereiste middelen te transfereren, een nare vaststelling voor de VAE die zich graag voorstellen als hét financiële centrum van het Midden-Oosten. Vrij snel namen ze contact op met Israël om de meest geavanceerde technologie op het vlak van cyberveiligheid in handen te krijgen. De opportuniteit hiervan was ook voor Tel Aviv direct duidelijk. Het was het begin van een samenwerking die steeds frequenter en intenser werd, ongeacht het officiële standpunt aan Arabische kant dat over normale betrekkingen met Israël pas gesproken kan worden als de grenzen van voor 1967 (de zesdaagse oorlog) helemaal hersteld zijn.

Dossier Iran

Trump had, om het met de woorden van Andy Warhol te zeggen, zijn “15 minutes of fame”, maar kreeg kort daarop wel een diplomatieke terugslag te verwerken. In de VN-Veiligheidsraad werd een Amerikaans voorstel om een wapenembargo tegen Iran dat over twee maanden verstrijkt, te verlengen pardoes weggestemd. Enkel de Dominicaanse Republiek steunde de VS, Rusland en China stemden tegen en Frankrijk, Duitsland en Groot-Brittannië onthielden zich. Niet toevallig zijn deze laatste landen de mede-architecten van de nucleaire deal die onder Obama met Iran gesloten werd en waar Trump eenzijdig uitstapte. Punt is dat Iran vandaag dichter bij de ontwikkeling van een kernbom staat dan op het moment dat Trump president werd. Ondanks de zware toegediende economische schade is de invloed van Teheran in de brede regio groter dan ooit. En dat ze onlangs in China een bondgenoot vonden, maakt het er voor Washington niet prettiger op. Meer dan het akkoord tussen Israël en de VAE blijft dit hét op te volgen dossier in he Midden-Oosten.