Amerikaanse plannen in Europa (1/2)

Dat de Amerikaanse President Trump Duitsland een lesje wil leren is wellicht meer een krampachtige electorale zet dan een doordachte strategische beslissing. De praktische toets is bovendien complex, wat doet vermoeden dat het met de hitte van de spreekwoordelijke te eten soep misschien nog wel zal meevallen. Of is er meer aan de hand? Sommigen menen dat dit slechts een stap is in een breder nucleair plan.   

Het is op zich al geen sinecure een impulsieve politiek geïnspireerde beslissing, het handelsmerk van de Amerikaanse President Trump, in een rationele motivering te gieten. Maar als het Witte Huis zich geen moer aantrekt van die inspanningen en ‘sans gêne’ iedereen voor schut zet door te benadrukken waar het haar om gaat, wordt het wel erg pijnlijk. Het is de voorbije jaren een herkenbaar patroon geworden, en nu nog maar eens. Het aangekondigde vertrek van om en bij de 12.000 Amerikaanse militairen uit Duitsland kreeg van defensieminister Mark Esper een strategische verpakking (zij het vrij ongeloofwaardig), maar dat was buiten de gekende waard gerekend.

Nee, dit gaat over het straffen van Duitsland, benadrukte Trump. En daar stond Esper met zijn verhaal.

“Cadeau voor Poetin”

Hij heeft het niet voor het land, wat in belangrijke mate ook het gevolg is van zijn ontzettend slechte persoonlijke relatie met Merkel. Wat hem stoort is gekend. Ook zijn voorgangers legden de vinger op de wonde, ook al gebeurde dat in een meer diplomatieke bewoording: de meeste Europese landen dragen onvoldoende bij tot de NAVO. En zeker in het geval van Duitsland ergert dit. Het gaat hier om veruit de grootste Europese economie, thuisbasis ook van de belangrijkste Amerikaanse militaire aanwezigheid op het continent, maar tegelijk ook een land dat zich met een pijplijnproject als Nord Stream 2 met Rusland engageert, toch nog steeds de belangrijkste rivaal/tegenstander van de NAVO, zo redeneert Trump.

Dat hij net nu met zijn beslissing voor de dag komt is geen toeval. De verkiezingen naderen met rasse schreden en de peilingen tonen aan dat hij behoorlijk uit zijn pijp zal moeten komen om de trend nog bij te sturen, vandaar dit nummertje. Zowat alle (buitenlandse) reacties waren negatief, ook al hield men de afkeuring op heel wat plaatsen, niet in het minst binnen de NAVO zelf, binnenskamers. Slechts in Moskou was instemming te horen. In diplomatieke kringen werd al snel gesproken over “het laatste grote cadeau van Trump aan Poetin”, uiteraard in de veronderstelling dat deze eerste geen tweede termijn weet te bemachtigen. Door het aangekondigde vertrek zou een ruime helft van de manschappen richting VS vertrekken. Anderen krijgen een post in België en Italië, landen die volgens de cijfers van de Wereldbank respectievelijk 1,3 procent en 0,9 procent (!) van hun BBP aan defensie besteden, ver onder de voorziene 2 procent dus, maar ook beduidend minder dan het stoute Duitsland.

Logistieke meerwaarde

Steevast heeft men het over die Amerikaanse militaire paraplu waaronder Europa zich verschuilt, niet onterecht natuurlijk. Maar minder vaak wordt gesproken over de voordelen die de Europese aanwezigheid de VS opleveren, niet in het minst in Duitsland, dat dé grote logistieke draaischijf is voor zowat elke operatie die meer Oost- of Zuidwaarts uitgevoerd wordt. Japan buiten beschouwing gelaten, bevinden zich in geen enkel ander land meer Amerikaanse soldaten. Met zo’n 35.000 zijn ze inmiddels, een halvering ten opzichte van 15 jaar geleden, en nog maar een fractie van het aantal op het einde van de Koude Oorlog. Toen bevonden zich 400.000 ‘buitenlandse’ troepen op wat nog de Bondsrepubliek was, waarvan ongeveer de helft Amerikanen. Maar zoals gezegd: vandaag is de meerwaarde vooral strategisch. In Stuttgart bevindt zich het US European Command (EUCOM), waar de coördinatie van troepen in 51 landen gebeurt. EUCOM zorgt voor de ondersteuning van de missie in Nigeria, net als voor de Franse missie in Mali. Emily Haber, de Duitse ambassadeur in Washington, reageerde op Trumps beslissing door te verklaren dat “de Amerikaanse troepen er niet zijn om Duitsland te verdedigen, maar om het op te nemen voor trans-Atlantische veiligheid en om de Amerikaanse macht in Afrika en Azië te ondersteunen”. Het is een praktische benadering die alvast sterker leeft in het Pentagon dan in het Witte Huis.

Nucleaire piste

Nicu Popescu, verbonden aan de European Council on Foreign Relations, ziet “geen winnaars”. Hij verduidelijkt: “De VS verliest aan invloed en geloofwaardigheid, Europa aan stabiliteit”. En toch, iets intrigeert aan de hele kwestie. Heeft dit enkel te maken met de impulsieve president die naar verluidt zelfs zijn eigen militaire top niet informeerde over de genomen en aan te kondigen beslissing? Sommige analisten opperen dat iets helemaal anders speelt en dat de VS aan een nieuw strategisch kader voor Europa werken. De immer alerte Fernand Keuleneer, advocaat om den brode maar vooral ‘public intellectual’, bond vorige week de kat de bel aan. “De verplaatsing van troepen van Duitsland naar België gebeurt ook om tactische korte-afstandswapens te integreren in een veel vroeger stadium van de NATO-strategie”, twitterde hij. Het is een piste waar we volgende week verderop ingaan.