Dat Polen halsstarrig weigert de nieuwe Duitse ambassadeur te installeren is veelzeggend voor de relatie tussen beide landen. Officieel heet het dat zijn familiaal oorlogsverleden een struikelblok is, in werkelijkheid is er meer aan de hand. Het is een dossier waarrond heel wat geprofileerd wordt, alleen is de vraag of en hoe het ook opgelost raakt.

Het had een routine moeten worden. De afsluiting van een rijk gevulde carrière. Maar het draaide anders uit, in die mate dat vandaag überhaupt niet duidelijk is hoe het zal aflopen. Arndt Freiherr Freytag von Loringhoven heet de man. Een Duits diplomaat die een mooie academische achtergrond combineert met een pak diplomatieke ervaring. Zo werd hij in 2016 de allereerste inlichtingsverantwoordelijke bij de NAVO. Inmiddels is hij de kaap van de zestig voorbij, wat betekent dat stilaan het doek zal vallen over zijn diplomatieke loopbaan. Nog één zending zou hem te beurt vallen, bij wijze van epiloog: ambassadeur worden in Polen. Maar hier knelt het schoentje.

Arndt Freiherr Freytag von Loringhoven

Von Loringhoven werd in de jaren vijftig geboren, waardoor hem maar moeilijke foute toestanden van tijdens de Tweede Wereldoorlog voor de voeten kunnen geworpen worden. Maar familiaal gesproken draagt hij wel wat ballast mee. Met zijn oom lukt het nog, die was betrokken bij de beruchte putsch tegen Hitler van von Stauffenberg in juli ’44. Maar het is vooral zijn vader Brend die moeilijk ligt, zeker in Polen. De man maakte carrière bij de Wehrmacht, was de rechterhand van Heinz Guderian en stond tot op het einde aan de zijde van Hitler waar hij verantwoordelijk was voor het verwerven van inlichtingen voor de dagelijkse briefings van de Führer. Vlak voor de bunker in Berlijn ingenomen werd, slaagde hij erin te ontsnappen. Hij gaf zich over aan de geallieerden en bracht twee jaar in Britse krijgsgevangenschap door. Op zich werd hij nooit gestraft. Hij trad in 1956 toe tot het nieuwe leger van de Bondsrepubliek en ging in 1973 als luitenant-generaal met pensioen. Op dat moment publiceerde hij ook zijn memoires: Mit Hitler im Bunker. Hij was ook raadgever toen de film Der Untergang gemaakt werd.

Misbegrepen signalen

Wat er ook van zij, dat de zoon van de vader, net hij, ambassadeur zou moeten worden in Warschau stoot de Polen tegen de borst. “Duitsland beschikt over zoveel top-diplomaten, waarom net deze”, was in Poolse diplomatieke kringen te horen. Men verbaast er zich over dat Berlijn zich nooit vragen heeft gesteld bij deze aanstelling. Een nieuwe ambassadeur krijgt meestal vrij snel zijn zogenaamde agrément, de goedkeuring door het gastland om zijn functie op te nemen. Maar in dit geval sleept het al maanden aan. Aanvankelijk dacht men dat een en ander op conto van corona kon geschreven worden waardoor de administratieve molen in de Poolse hoofdstad wat trager draaide. Men dacht ook even dat de presidentsverkiezingen voor vertraging zorgden. Net als het vertrek van de vorige Buitenlandminister. Dat het echter de figuur van Freytag von Loringhoven zelf was die de reden van het slabakken was, drong pas door toen ze flagrant met de realiteit geconfronteerd werden.

Dubbelzinnige verhouding

Het incident is tekenend voor de ambiguïteit van de Pools-Duitse verhoudingen. Zeker sinds Polen lid werd van de EU is de economische verstrengeling tussen beide landen steeds groter geworden. Duitsland was in 2018 uitgegroeid tot de belangrijkste afzetmarkt voor Polen. Omgekeerd stond Polen op nummer zes, op gelijke hoogte dan het Verenigd Koninkrijk trouwens.

Doorheen de jaren vertrokken ook heel wat Polen richting Duitsland, in die mate dat ze vandaag de tweede grootste diaspora-gemeenschap van het land geworden zijn. Alleen is vaak meer nodig dan economische banden om van een goede relatie te spreken. Peilingen hebben de waarde die ze hebben, en ook niet meer, maar ze kunnen wel handig zijn om bepaalde verschillen aan het licht te brengen.

Zo blijkt de wederzijdse perceptie tussen Fransen en Duitsers beduidend beter te zitten dan tussen Polen en Duitsers. 2/3 van de Fransen is bovendien de mening toegedaan dat de band tussen hun twee landen ‘stabiel’ is, wat niet van de Polen gezegd kan worden. Opvallend is ook dat waar ruim de helft van de bevraagde Polen het heeft over “sympathie” voor de Duitsers, dit bij minder dan één derde van de Duitsers leeft. De moeizame band tussen de twee landen kristalliseert zich ook rond concrete dossiers, niet in het minst op het vlak van energie. Dat doorheen de jaren de band tussen Berlijn en Moskou verbeterde (ook al gaat dit met up’s en down’s), is iets wat Warschau met lede ogen zag gebeuren. Polen heeft ook altijd expliciet de Amerikaanse kaart getrokken, terwijl net de banden tussen Duitsland en de VS verslechterden. Het is meer dan een symbool dat de Amerikaanse troepen die, zoals aangekondigd, Duitsland zouden verlaten voor een deel naar Polen zouden worden overgeheveld. Niet toevallig tref je in het land verschillende standbeelden van Ronald Reagan aan, waaronder het bekende in Gdansk (Dantzig) waar hij samen met Paus Johannes-Paulus II afgebeeld wordt. Soms wordt het ook wat gênante hielenlikkerij, zoals wanneer Polen voorstelde om een militaire basis in hun land de naam Fort Trump te geven, een suggestie die de Amerikanen overigens afwezen.

Zbigniew Rau

Maar terug naar Freiherr Freytag von Loringhoven. Het dossier is onmiddellijk een mooie uitdaging voor de nieuwe Minister van Buitenlandse Zaken: Zbigniew Rau, een rechtenprofessor met ‘conservatieve inzichten’, zoals dat dan heet. Officieel is hij partijloos, maar in 2019 kwam hij via de lijst van regeringspartij PiS in het parlement terecht, alwaar hij zich in de kijker werkte door te ageren tegen de LGBT-beweging. Inmiddels zijn alle blikken op hem gericht. Slaagt hij erin de situatie te ontmijnen of niet? That’s the question