‘Gouden paspoorten’

Verschillende motieven kunnen aan de basis van een nationaliteitenpolitiek liggen: historische argumenten, schuldgevoelens of gewoonweg geld. En wat dit laatste betreft spant Cyprus de kroon. Het braderen met paspoorten is trouwens onderdeel van een grotere financiële verstrengeling tussen het eiland en Rusland, wat niet zonder politieke gevolgen blijft.

Het heeft er al velen in Euro-Brussel doen vloeken, maar tot spijt van wie het benijdt is de bevoegdheid al dan niet de nationaliteit of burgerschap toe te kennen (waar dan weer ‘papieren’ aan vasthangen) een bevoegdheid van de lidstaten. Op zich misschien wel logisch, maar het gevolg is wel een realiteit dat het verschaffen van dergelijke rechten soms gekke resultaten oplevert. Want wie zegt ‘rechten’, zegt ook ‘voorwaarden’. Verschillende motieven liggen aan de grondslag van het gevoerde beleid ter zake.

Diaspora

Wie kan aantonen een Ierse grootouder te hebben, is in staat om aanspraak te maken op de Ierse nationaliteit. Op zich is deze royale opstelling een reactie op het emigratie-verleden van het land. In de VS alleen al wonen een pak meer mensen met Ierse roots dan op het groene eiland zelf. Maar interessant wordt dit beleid pas in het licht van de Brexit. Onderzoek toonde aan dat in Groot-Brittannië zo’n zes miljoen mensen in aanmerking zouden komen. Mogelijk een interessant perspectief voor velen, want een Ierse identiteitskaart betekent onmiddellijk ook dat men onderdaan van de EU wordt, wat met een Brits paspoort niet langer het geval is.

Maar het kan nog royaler, en daar is Italië een mooi voorbeeld van. Wie een Italiaanse voorvader in zijn stamboon vindt, zou de Italiaanse nationaliteit kunnen verwerven. Opmerkelijk is dat dit recht langs moederzijde tot 1948 teruggaat, terwijl er aan mannelijke kant geen limiet op geplaatst is. Anders gezegd: dit recht loopt terug tot 1861, het jaar waarop het Koninkrijk Italië boven de doopvont werd gehouden.  De laatste decennia zouden meer dan één miljoen mensen zo een Italiaans paspoort verworven hebben.

Kiezers produceren

Hongarije is dan weer een heel ander verhaal. Het lot van de geschiedenis zorgde ervoor dat het land erg gehavend uit de eerste wereldoorlog kwam. Heel wat gebieden gingen verloren en daarbij ook een pak inwoners, etnische Hongaren zeg maar. Resultaat van dit alles waren aanzienlijke minderheden in de onmiddellijke buurlanden van Hongarije, Servië en Roemenië op kop. Het beleid van sterke man Orban bestaat erin zoveel mogelijk mensen die een lijn naar Oostenrijk-Hongarije kunnen aantonen én bereid zijn Hongaars te leren ook de nationaliteit toe te kennen. Niet toevallig ontstonden op heel wat plaatsen in Servië heuse taalscholen. De vruchten van het beleid zijn er alvast. Onderzoek toonde aan dat tussen de periode 2011 en 2016 jaarlijks meer dan 180.000 ‘nieuwe Hongaren’ gecreëerd werden, wat meer is dan Frankrijk of Duitsland naturaliseerden in diezelfde tijdspanne. En niet onbelangrijk: uit dankbaarheid stemmen deze mensen grotendeels voor, jawel, Orban.

Akte van berouw

Soms liggen schuldgevoelens aan de basis van een gevoerd beleid. Een land als Oostenrijk is niet happig op de dubbelnationaliteit, maar maakt een onderscheid voor Joden die in de jaren ’30 of ’40 vervolgd of verbannen werden. Niet toevallig bestaat een soortgelijk recht in Duitsland. Sterker nog: het is in de grondwet opgenomen. Spanje gaat zelfs nog een eind verder in de tijd terug. Sefardische Joden die er in de 15de eeuw uitgegooid werden, kunnen opnieuw hun Spaanse nationaliteit opeisen. Moslims die in diezelfde periode van het Iberische schiereiland verbannen werden hebben geen claim op een soortgelijk recht.

Gouden paspoorten

De grootste doorn in het oog van de EU is het gebruik van zogenaamde ‘gouden paspoorten’. Zopas nog werd deze praktijk door de Voorzitster van de Europese Commissie von der Leyen gehekeld. Onverbloemd noemde ze het een ondermijnen van de Europese rule of law. Anders dan de stamboom is hier een goed gespijsde beurs van belang. Eigenlijk is het principe heel eenvoudig: wie voldoende investeert, krijgt zijn paspoort, ook al kan de praktische invulling soms sterk verschillen van land tot land. Sommige landen worden steevast met deze aanpak in verband gebracht, maar dit gaat voorbij aan de realiteit dat zowat elke lidstaat een vorm van van ‘gouden paspoort’ kent. Anderzijds moet het ook gezegd, dat bepaalde staten er een heuse business van gemaakt hebben. Er blijkt zo een top drie te bestaan: Bulgarije, Malta en Cyprus. En vooral dit laatste land is van belang.

Russische invloed

Sinds 2013 zou Cyprus zo’n 7 miljard euro verdiend hebben aan dit beleid, een bedrag dat overeenstemt met ongeveer één vierde van zijn BBP. Maar los van het lucratieve karakter van dit handeltje, is het de manier waarop de dingen gebeuren die stoort. In principe moet men over een blanco strafblad beschikken, maar het bewijs moet door de betrokkene aangeleverd worden, overigens zonder veel controle. Het resultaat laat zich al raden: tal van dubieuze figuren, niet zelden Russen, lopen inmiddels rond met een paspoort op zak waardoor ze probleemloos door de hele EU kunnen reizen. Het is tekenend voor de verwevenheid van Rusland en Cyprus, niet in het minst via het bancaire systeem. Vele Russische miljarden vinden hun weg naar Cypriotische banken. Heel wat van dat geld belandt ook terug in de Russische economie, in die mate dat op papier Cyprus geboekstaafd staat als de belangrijkste buitenlandse investeerder in Rusland. Ruikt u ook het geurtje rond dergelijke transacties? Het zou naïef zijn te geloven dat een dergelijke situatie zonder politieke gevolgen zou blijven. Niet toevallig gebruikte Cyprus zijn veto toen het opleggen van sancties aan Wit-Rusland binnen de EU op tafel lag. En niet toevallig maakten de Cyprioten hun standpunt ook bekend de dag na een bezoek van de Russische Minister van Buitenlandse Zaken Lavrov. Wiens brood men eet…