Begin september brachten we in deze rubriek verslag uit over een grote betoging in Berlijn tegen de coronamaatregelen van de Duitse regering. We meldden toen dat door de grote opkomst (50.000 mensen) enkele honderden betogers de politie konden verschalken. Ze kropen over de nadarhekken aan het Rijksdaggebouw en liepen zingend de trappen voor het gebouw op tot aan de voordeur.

Zowel door hen als door de pers werd nadien van een ‘bestorming’ gesproken, maar dat was overdreven: de welgeteld drie agenten die voor de deur stonden konden de massa eenvoudig tegenhouden. Maar de bondspresident, de bondsregering van Merkel, de minister van Binnenlandse zaken, de linkse oppositie, de linkse pers: allemaal riepen ze hysterisch uit hoe ‘geschokt’ ze wel waren, vooral omdat voor het Rijksdaggebouw een ‘Rijksvlag’ gezwaaid werd: de historische zwart-wit-rode vlag uit de tijd van Bismarck, die veel gebruikt wordt door Duitse nationalisten. “Wordt nu ook die vlag verboden? Het zou al te gek zijn, maar het zou ons niet verbazen”, zo schreven we hier toen. En kijk, het is zover: de vlag wordt daadwerkelijk in sommige deelstaten verboden.

Rheinland-Pfalz begint

Het initiatief voor de nieuwe censuur gaat uit van de fractie van de socialistische partij SPD in het deelstaatparlement van Rheinland-Pfalz. “Het herkenningsteken van rechtsextremisten, ‘Rijksburgers’ en vijanden van de democratie mag in de publieke ruimte nooit normaal worden,” zo wisten ze te vertellen. De opname van het woord ‘Rijksburgers’ in die zin geeft nog maar eens aan, hoeveel angst de opkomst van de Rijksburger-beweging de politieke klasse bezorgt. Die ‘Rijksburgers’ vormen geen klassieke politieke beweging, maar een bonte verzameling individuen en groepen, die de legitimiteit van de ‘Bondsrepubliek Duitsland’ fundamenteel afwijzen. Zij trekken zich terug uit de samenleving, wonen in bossen of oude boerderijen, betalen geen belastingen, verscheuren hun identiteitskaart en weigeren te gaan stemmen.

De politieke klasse probeert hen in de ‘extreemrechtse’ hoek te steken, maar zo eenvoudig is het niet. Rijksburgers zijn ook sterk bezig met gezonde biologische landbouw, het afwijzen van grootschalige veeteelt, het verzet tegen vaccinaties, het afwijzen van privacyschendingen en van een te machtige staat. Thema’s die je dus doorgaans vooral aan de linkerkant van het politieke spectrum terugvindt…

Het voorstel van de SPD tot verbod van de vlag werd gevolgd door de linkse deelstaatregering, die bestaat uit SPD, FDP (linksliberalen) en Groenen.

Een vlag voor Duitsland

De gewoonte om vlaggen van landen drie kleuren te geven is relatief recent. Vroeger waren wapenschilden en emblemen in Europa slechts tweekleurig. Wit en rood zijn van oudsher massaal aanwezig in de heraldische emblemen van Duitsland, vooral in het noorden. Alle Hanze-steden hadden de kleuren in hun stadswapens. De vlag van het Heilige Roomse Rijk bestond in de 13de eeuw uit een wit kruis op een rode achtergrond – zowat de Deense vlag van vandaag. Wit en zwart zijn de kleuren die verbonden zijn met Pruisen. De Duitse Ridderorde, die van daaruit een machtig netwerk over gans Europa uitbouwde (tot in ons Limburgse Alden Biesen), droeg als embleem een zwart kruis op wit veld.

In nationalistische kringen wordt aan de kleuren een haast mythische betekenis gegeven: zwart staat voor de aarde van het Duitse vaderland, wit voor de zuiverheid van de inzet ervoor, en rood voor het bloed van zijn volk.

Het is bekend dat toen Otto Van Bismarck erin geslaagd was Duitsland in 1871 te herenigen tot het (tweede) ‘Duitse Rijk’, de vraag welke vlag het nieuwe land moest krijgen hem maar matig interesseerde. Maar vooral de schepen moesten op zee van ver herkenbaar zijn. De idee om wit, zwart en rood samen te voegen lag allicht voor de hand en zo werd de ‘Rijksvlag’ geboren: drie horizontale strepen, zwart-wit-rood.

Na de nederlaag van 1918 besloot de Republiek van Weimar voor een andere vlag te kiezen: die van de huidige Bondsrepubliek, met zwart-rood-goud. Er ontbrandde een woeste ‘vlaggenstrijd’, die maar één van de conflicten was die de Republiek verscheurden. De centrumpartijen waren het oneens, de communisten wilden een rode vlag, de nationalisten enkel het oude vertrouwde zwart-wit-rood. Uiteindelijk kwamen compromissen uit de bus waarmee niemand tevreden was, zoals een zwart-wit-rode vlag met in de linkerbovenhoek een zwart-rood-gouden minivlaggetje…

Hitler verkoos de hakenkruisvlag die begrijpelijkerwijze na de nederlaag prompt verboden werd. In het na-oorlogse Duitsland bleven Duitse nationalisten de oude zwart-wit-rode Rijksvlag graag en veel gebruiken, omdat ze enerzijds niet door de nazi’s ‘aangebrand’ was, en anderzijds dermate historisch was dat ze door de Bondsrepubliek moeilijk kon verboden worden.

Tot nu dus. Want allicht zullen andere deelstaten volgen. Het zegt weer iets over het hellend vak inzake vrije meningsuiting waarop het moderne Duitsland zit, dat een vlag die gedurende 75 jaar na de Tweede Wereldoorlog aanvaardbaar was, dat plots niet meer is.