Het bereikte staakt-het-vuren in Nagorno-Karabach, met Armenië als manifest verliezende partij, is veelzeggend over de internationale profilering van ‘makelaar’ Rusland. Het pragmatisme dat Moskou aan de dag legt gaat om meer dan het louter aanvaarden van de militaire realiteit op het terrein. Steeds meer zien we een land dat eerder feiten erkent dan terug te grijpen naar vervlogen Sovjet-grootsheid.

Rusland wordt vaak gepercipieerd als de agressieve autocratie die een doordacht en grondig voorbereid plan uitvoert. In werkelijkheid spelen toeval en giswerk een grotere rol dan gedacht in de manier waarop het land zich internationaal profileert. Zo waren de ondernomen acties in Oekraïne een snelle reactie op de uitgebroken protesten. Van een plan, laat staan een plan om het land helemaal in te palmen, was nauwelijks sprake. Hetzelfde wat de annexatie van de Krim betreft. Hier werd geen gerijpt recept om de ‘fout’ van Chroetsjov recht te zetten uitgevoerd, eerder zag men het als een unieke kans, zeker omdat zich op het schiereiland de belangrijkste basis van de Zwarte Zee vloot bevond. Of zoals in een Carnegie-onderzoek onlangs nog geponeerd werd: “Polen en het Balticum waren even veilig na de annexatie van de Krim dan ervoor”.

Realisme

Stilaan maar zeker neemt in Rusland de realiteitszin het van de mythes over, of het nu over de vergane glorie van de Sovjetperiode of Oekraïne als bakermat van de Russische natie gaat. De Baltische staten maken al 16 jaar deel uit van de NAVO en Oekraïne is al jaren geleden het pro-Westerse en anti-Russische pad ingeslagen. Gaat men het lijstje af van de veertien voormalige Sovjetrepublieken, dan zijn er slechts enkele die als partner pur sang beschouwd kunnen worden. En dan nog. Armenië is – was – er zo een, alleen zagen we zonet tot wat dat geleid heeft. Allianties blijven belangrijk voor Moskou. En zo is er nog steeds een substantiële militaire aanwezigheid in landen als Kirgizstan of Tadzjikistan. Alleen verlopen deze contacten meer à la carte en niet langer in een sfeer van post-Sovjet evidentie.

Rusland eerst!

Eerst oompje, dan oompjes kinderen. Anders gezegd: eerst Rusland, dan de rest. Het is de nieuwe premisse van Moskou geworden. Allianties en engagementen zijn goed, maar het Kremlin voelt zich niet geroepen om verder te gaan dan tot wat het zich engageerde. Tegelijk leert het leven met andere actoren in regio’s die het eerder als exclusief beschouwde. De USSR is niet meer en in de Kaukasus van vandaag moeten ook landen als Turkije en China gedoogd worden. En een andere op zijn minst zo belangrijke verschuiving: allianties worden meer met landen dan met regimes gesloten. Deals maken met sterke mannen is op korte termijn ongetwijfeld eenvoudiger, maar wanneer die vervangen worden en de richting van het land wijzigt, kletst die boemerang dubbel zo hart in de nek terug.