Het interessantste opiniestuk dat ik deze week heb gelezen stond in het sportkatern van De Standaard. Het was van de hand van Filip Joos, sportcommentator van de VRT en ging over het vermeend racisme-incident in een voetbalmatch tussen Paris Saint-Germain en het Turkse Basaksehir.

Filip Joos werkt voor de VRT en is dus vermoedelijk geen rechtse jongen. Hij toont zich in het stuk ook een overtuigde antiracist. Maar hij is geen politieke commentator en kent blijkbaar de regels niet voor berichtgeving over alles waar een zweem van racisme mee gemoeid is. Joos ontleedt eerlijk de feiten van het incident en komt tot de conclusie dat er eigenlijk geen sprake was van racisme. Hij verbaast zich er oprecht over dat de kranten, ook nadat de werkelijke toedracht aan het licht was gekomen, bleven heisa maken over het racisme van de scheidsrechter (en het voetbal in het algemeen).

Negru

Wat was er gebeurd? Een Roemeense assistent-scheidsrechter had gemerkt dat Pierre Webó, de zwarte hulptrainer van de Turkse ploeg, zich op de bank aan het misdragen was. Hij meldde dit aan de hoofdscheidsrechter, een andere Roemeen, die hem vroeg de schuldige op de bank aan te wijzen. “De zwarte”, antwoordde de hulpscheidsrechter.

Het Roemeense woord voor zwart is ‘negru’ en dat heeft geen negatieve connotatie. Maar het lijkt wel fel op ‘neger’, ‘nègre’ of ‘nigger’. Een zwarte speler van dezelfde ploeg begon zich luidruchtig te beklagen over racisme. Uiteindelijk verlieten beide teams het veld. De Champions League-wedstrijd werd afgelast omwille van een futiele spraakverwarring en de obsessie met racisme.

Filip Joos besluit in zijn stuk dat de Roemeen eigenlijk niets racistisch had gezegd. Hij kende niet iedereen op de bank van Basaksehir bij naam en wees de dader dan maar aan aan de hand van een uiterlijk kenmerk. Joos ziet niet in wat daar verkeerd aan is. Als de marsmannetjes ooit landen, mogen we dan zeggen dat ze groen zijn, vraagt hij zich af.

En hier zien we dan dat Joos, die een intelligent man is en de regels van het voetbal perfect kent, niet de regels van ideologisch correcte verslaggeving kent. Je mag het hebben over ‘zwarte’ slachtoffers, maar nooit het woord ‘zwart’ gebruiken in de context van daderschap.

De feiten zijn niet van belang

Er is nog een tweede regel die Joos niet lijkt te kennen. Eenmaal de beschuldiging van racisme is gelanceerd, doen de feiten er niet meer toe. Denk maar aan de zaak George Floyd, waar we nog steeds wachten op de eerste aanwijzing dat er racisme mee gemoeid was. Denk ook maar, in eigen land, aan het nooit gestaafde verhaal van Wouter Van Bellingen dat een Vlaams koppel zou geweigerd hebben door hem gehuwd te worden of aan het lynchen van kamerlid Luc Van Biesen over woorden die niemand precies had gehoord.

“Heel de wereld spreekt schande van het racismegeval in Parijs”, titelde Het Nieuwsblad. In De Morgen klonk het: “De spelers deden wat clubs en bonden zelden in de praktijk brengen: nee zeggen tegen racisme.” Zo hoort het in de pers. Als de meute op jacht gaat, moet je gewoon mee jagen. Het is zelfs verdacht als je op dat moment aan kritisch feitenonderzoek wil doen.

Geluidsopnames

Het verschil tussen waarheid en perceptie is in dit verhaal zelfs nog groter. Alleen bij de Daily Mail, een tabloid waar de kwaliteitskranten op neerkijken, en in de gespecialiseerde voetbalpers konden we vernemen waarvoor de hulptrainer eigenlijk bestraft was. Blijkt nu, zoals te horen op verschillende geluidsopnames, dat de zwarte man vanop de bank al een tijd aan het schelden was op de scheidsrechters. Hij schreeuwde enkele keren ‘gypsies’ naar de Roemenen. We weten – zeker sinds Knorr zijn ‘zigeunersaus’ heeft herdoopt naar ‘paprikasaus op Hongaarse wijze’ –  dat het woord ‘zigeuner’ voor de ware antiracist beladen is. Persoonlijk vind ik dat je zigeuners nog steeds zigeuners mag noemen, maar wie het als scheldwoord bedoelt voor het Roemeense volk is wel degelijk racistisch bezig. Dat was ook de reden voor de rode kaart.

Hier zijn we dan. De enige racist op het veld was de zwarte hulpcoach Webó. De UEFA heeft zijn rode kaart echter onmiddellijk geannuleerd en de man heeft wereldwijd de status van slachtoffer gekregen. De Roemeense scheidsrechter, Coltescu, moet door het stof. De Turkse ploeg eist dat hij een levenslange schorsing krijgt. De Roemeense voetbalbond heeft zich verontschuldigd voor zijn gedrag.

Filip Joos schrijft dat hij medelijden heeft met Coltescu. Terecht. Het Laatste Nieuws had minder mededogen. De krant noemde hem een ‘ref met een verleden’. Wat was dat verleden dan? Coltescu zou ooit dichtbij een zelfmoordpoging gestaan hebben, weet de krant. Wat dat te maken heeft met mogelijk racisme is niet duidelijk. Dat je het hele privéleven van een man op straat mag gooien nadat hij is beschuldigd van racisme is wél duidelijk.

Verschillende behandeling van rassen

Er was niet alleen het surrealistische voetbalincident. Dat voor verschillende rassen voortaan verschillende regels gelden, werd vorige week nog twee keer op een andere manier geofficialiseerd.

Facebook heeft bekendgemaakt dat het zijn algoritmes voor het verwijderen van ‘haatspraak’ heeft gewijzigd. Sally Aldous, woordvoerster van het internetbedrijf, zegt dat er nu minder streng zal opgetreden worden bij haat tegen blanken, mannen en christenen, maar strenger bij haat tegen zwarten, transgenders en moslims. “We gaan onze technologie richten op de haatspraak die gebruikers en experten als het ergst beschouwen”, stelde ze zonder schroom.

In eigen land kregen we deze week ook een toepassing van dit principe. Een Brussels feministisch collectief had een internet-evenement ingericht waarvan blanke heteromannen expliciet werden uitgesloten. UNIA, het agentschap dat ons dient te beschermen tegen dit soort flagrante discriminatie, liet op Twitter weten dat dit wél kon. “Safe spaces zijn er niet om sommigen uit te sluiten, maar om aan een minderheid de kans te geven zich uit te drukken en te reflecteren: een eerste stap opdat iedereen zou kunnen deelnemen aan maatschappelijke debatten.”

De kleurenblinde samenleving is verder weg dan ooit.