Dat een partij haar programma aanpast om zich te herpositioneren in het partijpolitieke landschap, is geen nieuwigheid. Maar de metamorfose die Open Vld ondergaat, is opmerkelijk. Die koerswijziging is al langer aan de gang, maar het lijkt erop dat de overgang naar een links-liberale partij de voorbije maanden in een finale stroomversnelling is gekomen. Ironisch is dat dit gebeurt onder een partijvoorzitter die zich liet verkiezen als de beste garantie tegen een groen-linkse koers.

We zouden ze niet graag allemaal tegelijk over de vloer willen krijgen, zelfs niet met covid-19-vaccinatie, de Open Vld-leden die zich bekocht voelen door het voorzitterschap van Egbert Lachaert en met lede ogen aanzien hoe de partij voluit voor een links-liberaal profiel gaat. Een aantal van hen zal misschien zijn lidmaatschap niet meer hernieuwen deze maand, terwijl anderen het tegen beter weten in wel zullen doen. Wij willen ander en beter, denken ze op het partijhoofdkwartier. En tenzij ze daar met ernstige zelfmoordneigingen zitten, nemen we aan dat ze daar ook oprecht denken dat ze de partij op die manier weer kunnen doen groeien. Maar is er in Vlaanderen wel een electoraal potentieel voor een links-liberale partij?

Geen links-liberale grondstroom

Ondanks de dominantie van het links-liberalisme in de media, is de Vlaamse grondstroom eerder rechts-liberaal. De Vlaming staat open voor de wereld, is dat in tegenstelling tot het gangbare verhaal in de media trouwens altijd geweest, en heeft zin voor ondernemerschap, zij het met een maatschappelijke en sociale verantwoordelijkheid. Van de overheid verwacht hij niet veel, zoals hij ook nu weer ondervindt, en dus heeft hij geleerd zijn plan te trekken. Van het opgeheven wijsvingertje heeft hij eerder een afkeer, en laat dat opgeheven wijsvingertje nu net het kenmerk van het links-liberalisme zijn. Een grote volkspartij zal een links-liberale Open Vld dus nooit worden.

Wereldvreemd Groen

Er is echter een ander kiezerssegment dat de top van de Open Vld probeert aan te boren. Het is de groep kiezers die wel wat voelen voor natuurbescherming, maar tegelijk Groen hopeloos wereldvreemd vinden. Ze willen wel al eens een slaatje eten of een veggie-burger proberen, maar bedanken voor dat gedwongen veganistische gedoe in hun eigen bedrijfskantine. Het is bij die kiezer dat het initiatief van Bart Somers aanslaat om in elke gemeente een paar bomen meer te planten in de strijd tegen de klimaatverandering. Die kiezer weet wel dat een boompje meer in de voortuin eigenlijk geen moer uitmaakt, maar het sust wel het geweten als hij een kwartier later met de auto een brood gaat halen bij de bakker om de hoek.

Die praktijktesten dan? Ben je hoog genoeg opgeleid, is dat niet meer dan een theoretische oefening waar de personeelsafdeling van je werkgever zich moet aan conformeren. Werk je zelf op die personeelsdienst, doe je er nog je voordeel mee, want extra werk verzekerd. Maar harde quota waar ze bij Groen van dromen? Dat is andere koek, want dan riskeer je plots dat je er zelf je hachje bij inschiet…

Derde partij in Vlaanderen?

Ziedaar dus het potentieel van een groen-linkse Open Vld. Oude stamboekliberalen zullen er zich wel voor hoeden over te stappen naar de vermaledijde Vlaams-nationalisten van de N-VA, hoezeer die partij ook een samenwerking met het Vlaams Belang afzweert. Dat segment blijft dus altijd volgen. Een ander derde van de Open Vld-kiezers is waarschijnlijk al links-liberaal, en blijft dus ook. Het laatste derde kiezers, die dachten dat de Open Vld rechts-liberaal was, mag rustig vertrekken, in ruil voor de gematigde Groen-kiezers van hierboven, en een gelijkaardige groep kiezers van CD&V.

Wat levert zoiets op? Misschien wel net iets meer dan vijftien procent van de Vlaamse kiezers, voldoende om de derde partij van Vlaanderen te worden. En, hou je vast: als er in 2024 ook in Vlaanderen een anti-V-regering inzit, dan levert de Open Vld niet alleen de federale premier, maar ook de Vlaamse minister-president.